Кемиярви

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Кемиярви
Lua хатаһы: expandTemplate: template "lang-mis" does not exist.
Герб
Kemijärvi.vaakuna.svg
Рәсем
Рәсми тел Фин теле[1]
Дәүләт Flag of Finland.svg Финляндия
Административ-территориаль берәмек Лапландия[d]
Закондар сығарыу органы Kemijärvi City Council[d]
Халыҡ һаны 7766 кеше (31 декабрь 2015)[2][3]
Сәғәт бүлкәте UTC+02:00[d] һәм UTC+03:00[d]
Туғандаш ҡала Кандалакша[d] һәм Собецу[d]
Сиктәш Рованиеми[d]
Майҙан 3930,91 км²[4]
Рәсми сайт kemijarvi.fi
Урынлашыу картаһы
Позицион карта
Категория с картами на Викискладе Maps of Kemijärvi
Commons-logo.svg Кемиярви Викимилектә

Кемиярви (фин.Kemijärvi, төньяҡ саам.Giemajávri) — Финляндияның төньяғындағы ҡала. Лаппи провинцияһының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Кемиярви күле яры буйында урынлашҡан. Ҡала халҡы 7989 кеше тәшкил итә, ә майҙаны 3930,91 км2, шуларҙың 425,94 км2 эске һыуҙар тәшкил итә

Кемиярви муниципаль берәмегенең үҙәк өлөшөндә яҡынса 5700 кеше йәшәй, шул иҫәптән ҡалала 4700 самаһы, 1000 тирәһе Каллаанваара-Исокюля районында йәшәй[5].

Кемиярви — Финляндияның иң төньяҡ ҡалаһы. Төньяҡта Пелкосенниемьи муниципалитеты менән, көнсығышта Салла, көньяҡта Посио, ә көнбайышта Рованиеми менән сиктәш.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кемиярвиға беренсе күсеп ултырыусы[6] Паавали Оллинпойка Халонен булған, ул Кемиярвиға Нисканкюляның Утаярви урынынан яҡынса 1580 йылда күсеп килә. Ҡатыны Анна Лауринтютяр Халонен тип аталған, ә балалары Пааво, Лекка һәм Олли Халонен. Паавали Халонен ғаиләһе менән күсеп ултырған урын хәҙер Халосенранта (Халонена яры) исеме аҫтында билдәле. Кусеп ултырыусылар араһында шул ваҡытта ағалы-ҡустылы Пекка һәм Матти Кярплялар була, уларҙың нәҫеле Оулуйоки йылғаһы яры буйындағы Мухос еренән килә. 1631 йылдағы йорт кенәгәһе буйынса Кемиярвила 13 йорт иҫәпләнгән. Уларҙың дүрт йортонда даими йәшәлгән: Халонен Пааво, Пекка һәм Матти Кярпля һәм Хейкки Хякиялар. Кемиярви биләмәһендәге Амманваара — боронғо саамдарҙың ҡорбан килтереү урыны булған. Беренсе күскенселәр килеп ултырыуға саамдар хәҙерге Кемиярви биләмәһендә йәшәгәндәр.

Кемиярвиның халҡы һаны ауыл общинаһын һәм Кемиярви ҡасабаһын берләштереүҙән алда 16 000 ашыу кеше тәшкил иткән.

2008 йылдың яҙында Кемиярвиның целлюлоза заводын ябыу йәмәғәтселектең киң иғтибарын йәлеп итә. Дәүләт шул ваҡытта төбәктә сәнәғәт эшмәкәрлеген дауам итеү өсөн ҙур финанс ярҙамы күрһәтә. Arktos Group компанияһы целлюлоза заводының цехтарында йәбештерелгән ағас брустарын етештереүҙе яйға һалырға маташа. Әммә был тырышлыҡ уңышһыҙлыҡ менән тамамлана, һәм 2012 йылдың башында предприятие финанс һауыҡтырыу процедураһы эләгә[7].

Keitele Group компанияһы 2015 йылда элекке целлюлоза заводы урынында үҙенең заводын асыуҙы планлаштыра. Компания целлюлоза-ҡағыҙ заводының етештереү цехтарын инде һатып алған[8].

Демографик үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҡтисади структуралағы үҙгәрештәр менән бәйле Кемиярви ҡалаһының халҡы кәмей. Хәҙерге ваҡытта ҡалала 8000-гә яҡын кеше йәшәй. Түбәндәге таблицала ҡаланың демографик үҫеше күрһәтелгән. Кемиярви ҡалаһында (рәсми булмаған мәғлүмәт буйынса) бер нисә йөҙ кешенең даими йәшәү урыны башҡа урын иҫәпләнә, әммә үҙенең тормошоноң күп өлөшөн «икенсе торлаҡта» ҡала биләмәһендә үткәрә. Ҡуртым йорттарға эйә булған Кемиярви муниципаль компанияһы бер нисә йыл рәттән граждандарға «икенсе торлаҡ» итеп фатирҙар һата. Бынан тыш, ҡалала буш торған күп ҡатлы ҡуртым йорттар һүтелә[9].

2012 йылдың ғинуарындағы мәғлүмәттәр буйынса, общинаның халҡы 8277 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 2,28 кеше/км². Рәсми телдәр — фин, 99,0% халыҡ өсөн туған тел. 15 йәшкә тиклемге кешеләр өлөшө 10,2 %; 65 өлкән йәштәге кешеләр өлөшө 30,8 % тәшкил итә.

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе
(Сығанаҡ: [10])
19701975198019851990199219941996199820002002200420062008201020112012
74291275912621127621233112103119871162811036104849936952990658658848483938277

Ҡала райондары һәм тораҡ пункттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Геодезик хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса Кемиярви ҡалаһының райондары булып (биләмәнең ер кадастры номеры 0 һаны менән башлана) түбәндәге 8 район тора:[11]

  • Каллаанваара
  • Үҙәк
  • Пеулионваара
  • Пюхятунтури
  • Сиповаара
  • Суому
  • Сяркикангас
  • Тохмо

Ер кадастрында теркәлгән Кемиярвиның 16 тораҡ пункттары булып (биләмә номеры 4 һаны менән башлана), түбәндәгеләр тора:[11]

  • Алакюля
  • Халосенранта
  • Исокюля
  • Яварус
  • Йоутсиярви
  • Юуярви
  • Кемихаара
  • Костамо
  • Куусиваара
  • Левяранта
  • Луусуа
  • Палоперя
  • Пюхятунтури
  • Ряйсяля
  • Тохмо
  • Юликюля

Ер кадастрында теркәлмәгән тораҡ пункттары йәки территориялары 14:

  • Хююпио
  • Кетола
  • Куусиранта
  • Лехтола
  • Ойнас
  • Патоваара
  • Перяваара
  • Руопса
  • Соппела
  • Тапионниеми
  • Тонкопуро
  • Улкуниеми
  • Варрио
  • Вуостимо

Кемиярви ҡалаһының сайтында тораҡ пункттарҙың урынлашыуы менән картаһы бар[12], әммә уларҙың атамаһы юғарыла әйтеп киткәндәр менән һәр саҡ тап килмәй. Шулай уҡ Кемиярвиның статистик территориаль бүленешендә[13] үрҙә телгә алынған ауылдар барыһы ла иҫәпкә алынмай

Дини берләшмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кемиярвила инжил-лютеран общинаһы эшләй[14]. Инжил-лютеран сиркәүенең тергеҙелеүе өсөн хәрәкәтте төбәктә лестадианлыҡ[15] һәм шулай уҡ инжил юлынан барыусылар башҡара[16], уларҙың урындағы бүлексәһе бар[17]. Башҡа конфессия вәкилдәре Кемиярвиның иллелек общинаһынан[18], шулай уҡ адвентистарҙың фин Сиркәүе составына ингән адвентистар ойошмаһынан тора[19]. Бынан тыш Кемиярвила Йәһәвә шаһиттары общинаһы эшләй.

Кемиярвиның веб-камералары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Община урынлашҡан Көнсығыш Лапландия үҙенең саңғы курорттары: Суому, Луосто һәм башҡалар менән билдәле. 2011 йылдың ҡышында Рәсәйҙән саңғысы туристарҙы ташыу буйынса Мәскәү-Кемиярви чартер поезы эшләй башланы[20].

Ҡала янында урынлашҡан матур Кемиярви күле — йәйге ял итеү урыны, урман массивтары һәм ҡалҡыулыҡтар менән уратып алынған. Балыҡ ресурстары бағыр, алабуға, суртан һәм һыла балығы популяцияһынан ғибәрәт.

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төбәктә спорт йәмғиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • KeKi, хоккей
  • Kemijärven Kaiku ry, йөҙөү мәктәбе, йөҙөү спорты

Төбәктең башҡа йәмғиәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Төньяҡ-көнсығыш Лаплпндияның һәүәҫкәр эт аҫраусылыҡ клубы һәм башҡа эт аҫраусылыҡ клубтары (TOKO, Agility, Palveluskoiratoiminta, Vesipelastus, Koiranäyttely Metsästyskokeet)
  • Маннергейм исемендәге балаларҙы яҡлау союзы. Кемиярви берекмәһе.

Транспорт коммуникациялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 5 E 63 5 Автомобиль (Хейнола-Куопио-Куусамо-Кемиярви-Соданкюля)
  • 82 Автомобиль 82 (Рованиеми-Кемиярви-Салла)
  • 944 Автомобиль 944 (Кемиярви-Рануа)
  • 945 Автомобиль 945 (Кемиярви-Перя-Посио)
  • Күрше тораҡ пункттарға автобус бәйләнеше
  • Рованиеми менән тимер юл бәйләнеше

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://www.stat.fi/meta/luokitukset/kunta/001-2012/luokitusavain_ks.html
  2. Population structure — ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395
  3. Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot(untranslated).
  4. http://www.maanmittauslaitos.fi/sites/default/files/alat_su_2014.xlsx
  5. Database Statistical(недоступная ссылка)
  6. Rytkönen, Raili: I historia 1989 Kemijärvi Kemijärven, ' s. 54-56
  7. Tilastokeskus (Suomen tilastotiede)
  8. 11,0 11,1
    Геодезия хеҙмәте(недоступная ссылка)
  9. Кемиярви ҡала(недоступная ссылка) (фин.) (рус.) (инг.)
  10. (недоступная ссылка) http://paatokset.kemijarvi.fi/kokous/20121051-14-7470.PDF (недоступная+һылтанмалар) Кемиярви Йәш буйынса структураһы 2010 йылда районда ҡала (31.12) Кемиярви Ҡала.
  11. 13
  12. Фин адвентист сиркәү(недоступная ссылка) (фин.)
  13. В Кемиярви прибыл первый чартерный поезд из Москвы // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 29 декабрь 2011.
  14. Туғанлашҡан ҡалалары мурманск өлкәһе //башҡорт энциклопедияһы Кола. 5 т. т. 1. Ә — Д / Гл. а. Киселевтың ре.  — СПб.  : ИС ; Апатиты : КНЦ ӨФӨ, 2008.  — С. 502.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]