Көньяҡ тропик

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Көньяҡ тропик
Ҡапма-ҡаршыһы Северный тропик[d]
Commons-logo.svg Көньяҡ тропик Викимилектә

[[Файл:|250px|Көньяҡ тропик (Земля)]]
23.4378°
23.4378-се/-сы параллель көньяҡ киңлек
Ер картаһында Кәзәмөгөҙ тропигының торошо.

Көньяҡ тропик, йәки Кәзәмөгөҙ тропигы, — Ер картаһында билдәләнгән биш төп параллелдең береһе. Экваторҙан көньяҡҡа табан 23°26′16″ киңлегендә урынлашҡан һәм иң көньяҡта урынлашҡан киңлекте билдәләй, унда ҡояш төш мәлендә зенитҡа күтәрелә ала..Был ҡышҡы ҡояш торошо мәлендә күҙәтелә, Сәбәбе — йыл барышында Ер Ҡояш тирәләй әйләнгәндә ауышлыҡ күсәре әйләнешенең максималь булыуы сәбәпле, Көньяҡ ярымшарҙың өҫтөнә Ҡояш нурҙарының төшөү мөйөшө үҙгәрә.

Көньяҡ тропиктың төньяҡ эквиваленты — Төньяҡ тропик. Көньяҡ тропиктан кәньяҡҡа табан ятҡан өлкәлә — субтропик һәм уртаса климат. Көньяҡ һәм Төньяҡ тропиктар араһындағы өлкә тропиктар тип атала.

Кәзәмөгөҙ тропигының атамаһы Кәзәмөгөҙ йондоҙлоғонан алына, сөнки 2 мең йыл элек ҡышҡы ҡояш торошо мәлендә ҡояш уның аша үтә. Хәҙерге ваҡытта ҡояш был осорҙа Уҡсы йондоҙлоғонда була, быны көн менән төн оҙонлоғоноң бер төрлө кимәлдә булыуы менән аңлатырға мөмкин, «тропик» һүҙе грексанан килгән: грек. τροπικός (боролош), йәғни Ҡояш хәрәкәтенең ҡояш торошондағы «боролоу» процесын тасуирлай.

Көньяҡ тропиктың торошо бер төрлө генә түгел, сөнки ул планетаның әйләнеү күсәренең ҡояшҡа ҡарата ауышлығына бәйле. 2000 йылда ауышлыҡтың уртаса мөйөшө яҡынса 23°26′21″ тигеҙ булды, ләкин ер күсәренең нутацияһы, шулай уҡ төрлө осорҙарға эйә булған башҡа циклдар арҡаһында, тропиктарҙың торошо бер ни тиклем үҙгәрә (күпкә түгел һәм сағыштырмаса). Хәҙерге ваҡытта, ер күсәренең уның траекторияһына ҡарата ауышлығы яйлап кәмей барыуға бәйле, Кәзәмөгөҙ тропигы әкренләп экваторға табан күсә бара.

Тропик аша үтеп барғанда диңгеҙҙәге карапта Нептун байрамы үткәрелә (шулай ҙа йышыраҡ экваторҙы үткәндә был байрам ойошторола).

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Антофагаст (Чили) ҡалаһынан төньяҡҡа табан Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Монумент.
Намибияла Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Тамға.
Австралияның Алис-Спрингс ҡалаһынан төньяҡҡа табан Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Монумент.
Сантана-ду-Пранаиба ҡалаһында (Бразилия) Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән юл билдәһе.

Гринвич меридианынан көнсығышҡа табан хәрәкәт иткәндә Кәзәмөгөҙ тропигы түбәндәге билдәләрҙе үтә:

Ил, территорияһы йәки диңгеҙ Иҫкәрмәләр
Атлантик океан
Намибия Намибия
Ботсвана Ботсвана
Көньяҡ Африка Республикаһы КАР
Мозамбик Мозамбик
Һинд океаны Мозамбик боғаҙы
Мадагаскар Мадагаскар
Һинд океаны
Австралия Австралия Көнбайыш Австралия
Квинслендтың төньяҡ территорияһы
Тымыҡ океан Мәрйен диңгеҙе, Като рифынан бер аҙ көньяҡҡараҡ (Мәрйен диңгеҙе утрауҙары территорияһы)
Тымыҡ океан Проходит немного севернее рифов Минерва рифтарынан төньяҡтараҡ (Тонга Тонга) һәм Тубуаи һәм Раиваваэ утрауҙары (острова Тубуаи утрауҙары, Француз Полинезияһы Француз Полинезияһы) аша үтә
Чили Чили
Аргентина Аргентина
Парагвай Парагвай
Бразилия Бразилия
Атлантик океан

Кәзәмөгөҙ тропигында урынлашҡан ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Алис-Спрингс Австралия
  • Рокгемптон Австралия
  • Эмералд Австралия
  • Сан-Паулу Бразилия
  • Маринга Бразилия
  • Можи-дас-Крузис Бразилия
  • Итакуакесетуба Бразилия
  • Убатуба Бразилия

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]