Экватор

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Экватор (Земля)
Экватор
Экватор ҡыҙыл һыҙыҡ менән күрһәтелгән

Экватор (лат. тигеҙләүсе — Ер шарының уртаһында уны көньяҡ һәм төньяҡ ярымшарға бүлә торған һәм уның күсәренә арҡыры ятҡан һыҙыҡ[1].

Экватор — градус селтәрҙәре араһында иң ҙур параллель. Экваторҙың барлыҡ нөктәләре лә Төньяҡ һәм Көньяҡ ҡотоптан бер үк алыҫлыҡта ята. Оҙонлоғо 40 075 696 метрға тиң. Экватор буйлар Ер өҫтө Төньяҡ һәм Көньяҡ ярымшарҙарға бүленә.

Экваторҙан башҡа, глобуста тропиктар һәм поляр түңәрәктәр билдәләнә. Уларҙы пунктир һыҙыҡтар менән күрһәтәләр.

Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Вольф вулканы экваторҙың ике яҙында ла урынлашҡан.
  • Бразилиялағы Макапа ҡалаһы бер үк ваҡытта Төньяҡ һәм Көньяҡ ярымшарҙарҙа урынлашҡан. Ҡалалағы «Zerão» стадионын экватор һыҙығы уртаға бүлеп үтә. Яҡында ғына экваторға Марко Зеро «һәйкәле» ҡуйылған.
  • Африкалағы Конго йылғаһы экваторҙы ике мәртәбә киҫеп үтә.
  • Экваторҙа боҙлоҡ та бар. Ул Эквадорҙа Каямбе вулканында. Вулкандың көньяҡ итәге экваторҙың иң бейек нөктәһе (4690 м.)[2][3].
  • Экваторҙа Ерҙең әйләнеү тиҙлеге — 465 м/c, был тауыш тиҙлегенән артығыраҡ (331 м/c)[2].
  • Экватор хөрмәтенә Эквадор, Экватор Гвинеяһы, Экватор Африкаһы аталған.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гринвич меридианынан көнсығышҡа хәрәкәт иткәндә, экватор киҫеп үтә:

Илдәр, территриялар һәм диңгеҙҙәр Иҫкәрмәләр
Атлантик океан Гвинея ҡултығы
Сан-Томе һәм Принсипи Сан-Томе һәм Принсипи
Габон Габон
Конго Республикаһы Конго Республикаһы
Конго Демократик Республикаһы Конго ДР
Уганда Уганда
Кения Кения
Сомали Сомали
Һинд океаны
Башҡортостан тик диңгеҙ зонаһы
Һинд океаны
Индонезия Индонезия
Тымыҡ океан
Кирибати Кирибати тик иҡтисади зона
Америка Ҡушма Штаттары АҠШ Бейкер утрауҙарында тик иҡтисади зона (АҠШ-тың тышҡы бәләкәй утрауҙары)
Тымыҡ океан
Эквадор Эквадор
Колумбия Колумбия
Бразилия Бразилия
Атлантик океан

Экватор киңлегендә урынлашҡан ҡалалар — Кенияла Мбандака (ДРК), Мбарара (Уганда), Кисуму һәм Накуру, шулай уҡ Индонезияла Понтианак һәм Бразилияла Макапа.

Бынан тыш экватор 33 утрауҙы киҫеп үтә. Шуларҙың 17-һе Индонезия утрауҙары, 9-ҙа Көньяҡ Американың Амазонка тамағында урынлашҡан, 5-һе Африкала Виктория күлендә[2].

Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Русско-башкирский словарь географических терминов (Л.Мигранова)
  2. 2,0 2,1 2,2 Вокруг света № 7 (2886), июль 2014 — с. 26
  3. Cayambe (volcano) — Wikipedia, the free encyclopedia