Рәшитова Таңһылыу (Сәғиҙә) Фари ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Викидатала элемент тултырылмаған
Таңһылыу Рәшитова
Исеме:

Сәғиҙа Фари ҡыҙы Рәшитова

Тыуған ваҡыты:

1 ғинуар 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Көҙән ауылы (хәҙер - Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы)

Вафат ваҡыты:

21 февраль 1988({{padleft:1988|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (83 йәш)

Вафат урыны:

Өфө

Һөнәре:

актриса

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһыСовет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Әүҙем йылдары:

1924—1970

Театр:

Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры (БДАДТ)

Наградалары:
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1944, Народная артистка БАССР (1940),

Таңһылыу Рәшитова (Сәғиҙә) Фари ҡыҙы — (1905 йылдың 1 ғинуарында тыуған — 1988 йылдың 21 февралендә вафат булған), театр актёры. 1924—1970 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, милли театрыбыҙ йондоҙҙарының береһе[1]. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1940). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Көҙән ауылынан.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәшитова Сәғиҙә Фари ҡыҙы 1905 йылдың 1 ғинуарында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Көҙән ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1922—1924 йылдарҙа Ырымбур ҡалаһындағы Башҡорт халыҡ мәғарифы институтында уҡый, һәүәҫкәр театр эшендә ҡатнаша. 1932 йылда Башҡорт сәнғәт техникумында (педагогтар В. Г. Муртазин-Иманский, М. А. Мәһәҙиев, Х. Г. Бохарский) уҡый.

1924—1970 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй.

1988 йылдың 21 февралендә Өфөлә вафат булған.

Псевдонимы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1922 йылда Башҡорт халыҡ мәғарифы институтының һәүәҫкәр коллективы Мөхәмәтша Абдрахман улы Буранғоловтың 1917 йылда халыҡ йырҙары һәм легендаларына таянып ижад ителгән «Ашҡаҙар» пьесаһын ҡуя. Пьесаның сюжеты: йәш һунарсы Йомағол һәм Таңһылыу исемле ҡыҙ бер-береһен ярата. Ҡыҙҙың атаһына йыш ҡына яусылар килә һәм, бик күп уйланғандан һуң, ата-әсәһе ҡыҙҙы Йомағолға кейәүгә бирергә ризалыҡ бирә. Туй була, йәштәр бәхетле тормош ҡора. Ләкин һунарға барған сағында Йомағол һәләк булып ҡала. Уның ата-әсәһе ҡурайсылар һәм йырсылар саҡыра, һәм улар һунарсының вафатына бағышланған «Ашҡаҙар» йырын ижад итә. Спектакль етди уңышҡа өлгәшә, тамашасы Таңһылыу ролен уйнаған башҡарған Сәғиҙә Рәшитованың уйнағанын бигерәк тә юғары баһалаған. 1924 йылда ул Өфө башҡорт театрына саҡырыла һәм, үҙенә Таңһылыу Рәшитова тигән сәхнә исемен алып, танылған актриса булып китә.

Шулай уҡ, Таңһылыу Рәшитова — «Вәлидиҙең йыраҡ туғаны — үҙен һаҡлап ҡалыу маҡсатында ул шундай исем алғандыр» тигән мәғлүмәт бар[2].

Театрҙағы хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таңһылыуҙың ролдәре (М. А. Буранғоловтың "Ашҡаҙар"ы — «Ашкадар») , Шәүрә (М. А. Буранғоловтың "Шәүрәкәй"е — «Шаура»), Сәрүәр («Башмағым»), Ғәлиәбаныу (М.Фәйзи драмаһы), Ынйыҡай (Х. Ғ. Ғәбитовтың «Ынйыҡай менән Юлдыҡай» — «Ынйыкай и Юлдыкай»), Дездемона (У.Шекспирҙың «Отелло»), Амалия (Ф.Шиллерҙың «Юлбаҫарҙар» — «Разбойники»), Марья Антоновна («Тикшереүсе» — «Ревизор»), Агафья Тихоновна («Өйләнеү» — «Женитьба»; икеһе лә — Н. В. Гоголь), Анна Таланова (Л. М. Леоновтың "Ябырылыу"ы — «Нашествие»), Шәмсинур (Ә. Ҡ. Атнабаевтың «Ул ҡайтты» — «Он вернулся»).

Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1939—1945 йылдарҙа Өфө ҡала советы депутаты итеп һайланған.

Наградалары һәм исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1940 — БАССР-ҙың халыҡ артискаһы

1935 — БАССР-ҙың атҡаҙанған артискаһы

1944 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тыуған ауылы Ишембай районы Көҙән ауылында Таңһылыу Рәшитова урамы бар.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. [http://www.bashinform.ru/detalno/114802/ Башкирский государственный академический театр драмы имени Мажита Гафури отметит в этом году 85-летний юбилей | новости башинформ.рф
  2. [http://www.journal-ufa.ru/index.php?id=1788&num=101 «УФА» :: Ежемесячный столичный журнал

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Зөбәиров Ә.Ф. Башҡорт дәүләт күсмә театры ауылдарҙа. Өфө, 1928; Мәһәҙиев М. Театр тураһында: мәҡәләләр йыйынтығы. Өфө, 1962.