Талица (ҡала)

Талица
	Талица
	укр. Талиця
	Байраҡ[d]
Нигеҙләү датаһы	1732
Рәсми атамаһы	Талицкий завод һәм Талицкий
Дәүләт	Рәсәй
Административ үҙәге	Талицкий муниципальный округ[d]
Административ-территориаль берәмек	Талицкий муниципальный округ[d] һәм Камышловский уезд[d]
Халыҡ һаны	14 471 кеше (2025)
Диңгеҙ кимәленән бейеклек	100 метр
Майҙан	64 км²
Почта индексы	623640, 623642, 623643 һәм 623644
Урындағы телефон коды	34371
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы	Категория:Похороненные в Талице[d]
	Талица Викимилектә

Талица
	Талица; укр. Талиця
Флаг[d]	Герб
Ил	Рәсәй
Координаталар	57°00′45″ т. к. 63°43′45″ кс. о.HGЯO
Телефон коды	34371
Һанлы танытмалар
Автомобиль коды	-
Код ОКАТО	65 249 501 000
Код ОКТМО	65 724 000 001
Номер в ГКГН	0010488
	Картаны күрһәтергә/йәшерергә Талица Аудио, фото и видео Викимилектә

Талица — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһе Талица районы һәм Талица ҡала округының административ үҙәге.

Географияһы

Ҡала Турин тигеҙлегенең урта өлөшөндә, Пышма йылғаһының уң яҡ ярында (Обь йылғаһы бассейны), Екатеринбургтан көнсығышҡа табан 219 километр алыҫлыҡта урынлашҡан^[2]. Талица Төмәндән көнбайышҡа табан 131,7 километр алыҫлыҡта ята.

Ҡала янында ғына шул уҡ атамалағы бальнеологик курорт урын алған. Төп тәбиғи дауалау факторҙары: составында субтермаль (+26 °C) хлорлы натрий, йод-бром булған эсәр һыу дауалау өсөн ҡулланыла (дауалау-эсәр һыу булараҡ, шешәләргә лә тултырыла һәм «Талица һыуы» тип атала). Шулай уҡ аш һеңдереү органдары ауырыуҙарын дауалағанда минераль һыу һәм Маян күле төбөнән алынған сапропель батҡаҡ ванналары тәҡдим ителә. Һыу менән дауалау бүлеге бар.

Талица ҡалаһы климаты уртаса-һалҡын. Яуым-төшөм күп, хатта ҡоро айҙарҙа ла ямғыр йыш була. Кёппен төҙөгән климаттар классификацияһы буйынса — бында дымлы континенталь климат.

Ҡала климаты
Күрһәткес	Ғин	Фев	Мар	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ноя	Дек	Йыл
Уртаса максимум, °C	−12	−9,6	−1,4	8,5	16,8	21,9	23,7	20,8	14,3	4,6	−3,6	−8,9	6,2
Уртаса температура, °C	−16	−14,5	−6,7	3,1	10,3	15,6	17,8	15,0	9,4	1,3	−7	−12,6	1,3
Уртаса минимум, °C	−20	−19,4	−12	−2,2	3,9	9,3	12,0	9,3	4,6	−1,9	−10,4	−16,3	−3
Яуым-төшөм нормаһы, мм	34	24	23	37	46	71	93	73	64	54	46	36	601
Сығанаҡ: Климат Талицы

Тарихы

1732 йылда ҙур булмаған шәхси вино-һыра ҡайнатыу предприятиеһы янында барлыҡҡа килгән ҡасаба. Был предприятиены Төмән сауҙагәрҙәре Г. һәм П. Переваловтар аса. 1774-1779 йылдарҙа императрица Екатерина Икенсенең күрһәтмәһе буйынса атап үтелгән шәхси предприятие урынына Талица ҡаҙна вино ҡойоу заводы төҙөлә. Һуңыраҡ ҡасаба халҡы заводтан 7 генә саҡрымда үткән Себер тракты һалыуға йәлеп ителә. XIX быуат башына Талица заводы Рәсәйҙәге иң ҙур вино ҡойоу заводы булып китә һәм йылына 100 меңдән ашыу биҙрә вино эшләп сығара.

Ҡасаба Пермь губернаһының Ҡамышлы өйәҙе составына инә.

XIX быуат башында Талицанан нисә саҡрым алыҫлыҡта Поклевска тимер юл станцияһы асыла. Был станцияға уға нигеҙ һалыусы — билдәле коммерсант А. Ф. Поклевский-Козелл хөрмәтенә уның исеме бирелә. Уның тураһында күренекле урыҫ классигы Н. Мамин-Сибиряк "П-ский" псевдомы аҫтында үҙенең «Һуңғы келәймә» хикәйәһендә телгә ала.

1942 йылдың 19 июнендә Талица эшселәр ҡасабаһына район буйһоноуындағы ҡала статусы бирелә.

1963 йылдың 1 февралендә Талица ҡалаһы Талица ауыл районы составына индерелә^[3].

Этимологияһы

Талица һүҙе төрки телендәрендәге таллыҡ һүҙенә барып бәйләнә^[4]

Халҡы

Халыҡ иҫәбе
1959^[5]	1967^[6]	1970^[7]	1974^[8]	1979^[9]	1989^[10]	1992^[11]	1996^[12]
17 248	17 000	18 335	18 000	18 222	19 888	20 100	19 800
1998^[13]	2000^[14]	2001^[15]	2002^[16]	2003^[17]	2005^[18]	2006^[19]	2007^[20]
19 600	19 400	19 300	18 860	18 900	18 800	18 700	18 700
2008^[21]	2009^[22]	2010^[23]	2011^[24]	2012^[25]	2013	2014^[26]	2015^[27]
18 600	18 460	16 225	16 200	16 100	16 135	16 081	16 105
2016^[28]	2017^[29]	2018^[30]	2019^[31]	2020^[32]	2021^[33]	2023^[34]	2025^[35]
16 034	15 874	15 941	15 875	15 579	14 808	14 547	14 471

2019 йылдың 1 ғинуарына Талица Рәсәй Федерацияһыындағы 1115[24] ҡала араһында ҡала халҡының һаны буйынса билдәле генә урынды биләй алмай[25].

Иҫтәлекле урындары

Н. И. Кузнецов исемендәге Тыуған яҡты өйрәнеү музейы;
«Пышма янындағы ҡарағайлыҡ» Милли парк була, әммә тәбиғәт музейы ябыла;
Советтар союзы геройы Николай Иванович Кузнецовтың мемориаль музейы;
Петропавлов сиркәүе (XIX быуат уртаһы);
Поклевский-Козеллдарҙың элекке йорто (1890-сы йй.);
Н. И. Кузнецов һәйкәле (1990-сы йылдар башында Украинаның Львов ҡалаһынан күсереп алып ҡайтыла).

Сәнәғәте

Ҡалала Биохимик заводы (эшләмәй), «Талицлес» берекмәһе, полиэтилен торбалар етештереү буйынса «ТЕХСТРОЙ» заводы, Талица-ҡалас комбинаты, ҡош-ҡорт инкубатор станцияһы, Талица баҫылған аяҡ кейемдәре фабрикаһы «Метелица», « Талица һөт фермалары» ЯСЙ-һы — һөт продукцияһы етештереү буйынса завод, вино ҡойоу заводы (емерелгән) ҡала халҡын эш менән тәьмин итә.

Әҙәбиәт

Башҡорт теленең һүҙлеге.II том. Мәскәү. "Русский язык". 1993. 6060 экз. С. 815.

Иҫкәрмәләр

[_fc17fb7f0b24b221-1] ttps://66.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB_%D0%9C%D0%9E_%202025.xlsx

[2] [ http://wp.wiki-wiki.ru/wp/index.php/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0(недоступная ссылка)]

[3] ipravo.info. Об укрупнении сельских районов, образовании промышленных районов и изменении подчиненности районов и городов Свердловской области - Российский Правовой Портал (урыҫ). ipravo.info. Дата обращения: 20 май 2018. Архивировано 20 май 2018 года. 2018 йыл 20 май архивланған.

[4] Башҡорт теленең һүҙлеге.II том. Мәскәү. "Русский язык". 1993. 303-сө бит.

[5] Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городски / Wikidata

[6] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[7] Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских / Wikidata

[8] Ҙур Совет энциклопедияһы (1969 - 1978) / Wikidata

[9] Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских / Wikidata

[10] Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских ра / Wikidata

[11] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[12] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[13] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[14] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[15] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[16] Всероссийская перепись населения 2002 года. Численность населения субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских н / Wikidata

[17] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[18] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[19] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[20] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[21] Административно-территориальное деление Свердловской области на 1 января 2008 года / Wikidata

[22] Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года / Wikidata

[23] Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность и размещение населения Свердловской области / Wikidata

[24] Народная энциклопедия «Мой город». Талица (город) / Wikidata

[25] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 январ / Wikidata

[26] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года / Wikidata

[27] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года / Wikidata

[28] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года / Wikidata

[29] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года / Wikidata

[30] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года / Wikidata

[31] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года / Wikidata

[32] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года / Wikidata

[33] Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) / Wikidata

[34] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской п / Wikidata

[35] Хәҙерге осор мәғлүмәттәре / Wikidata

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]