Пермь губернаһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Пермь губернаһы
Герб
Coat of Arms of Perm gubernia (Russian empire).svg
Perm Governorate map.jpg
Үҙәк Пермь
Нигеҙе 1781
Майҙаны 332 052 км²
Халыҡ 2 994 302 (1897)
Күсәгилешлелек:
Пермь берәмек
Урал өлкә (РСФСР)
Пермь губернаһы Викиһаҡлағыста

Пермь губернаһы — 17811923 йылдарҙа Рәсәй империяһының административ-терриориаль берәмеге.

Административ үҙәге — Пермь ҡалаһы.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1796 йылдаң Пермь наместниклығының 12 өйәҙенән ойошторола. Губерна Верхотур, Екатеринбург өйәҙҙәренән, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск өйәҙҙәренән, Көңгөр, Уҫы өйәҙҙәренән, Оханск, Пермь өйәҙҙәренән, Соликамск, Чердынь, Шадринск өйәҙҙәренән торған. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, Екатеринбург, Красноуфимск, Уҫы, Пермь, Шадринск өйәҙҙәренең бер өлөшө 1—3‑сө башҡорт кантондары составынва инә. 1919 йылда мартында Екатеринбург, Красноуфимск, Шадринск өйәҙҙәре Арғаяш кантонына һәм Ҡошсо кантонына (Бәләкәй Башҡортостан) бирелә, июлдә Верхотур, Екатеринбург, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск, Шадринск өйәҙҙәренән Екатеринбург губернаһы ойошторола. 1921 йылдаң мартында Пермь губернаһы составына Вятка губернаһы Сарапул өйәҙе күсерелә. Пермь губернаһы 1923 йылда нояб. бөтөрөлә, территорияһы Урал өлкәһенең Үрге Кама, Көңгөр, Пермь, Сарапул округтары составына инә, 1938 йылдаң Пермь өлкәһе ойошторола.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Майҙаны — 332 052 км² (1897). XVIII быуат аҙағында төньяҡта — Вологда губернаһы, көнсығышта — Тубыл губернаһы, көньяҡта — Ырымбур губернаһы, көнбайышта Вятка губернаһы менән сиктәш була. Ҡалалары: Пермь, Алапаевск, Верхотурье, Далматов, Дедюхин, Екатеринбург, Эрбет, Ҡамышлы, Красноуфимск, Көңгөр, Уҫы, Оханск, Соликамск, Чердынь, Шадринск (1869).

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тау сәнәғәте (мәғдән сығарыу, металлургия һәм химия тармаҡтары) һәм ауыл хужалығы киң үҫеш алған. Эре пр‑тиеларҙың төп өлөшө Верхотур, Екатеринбург, Красноуфимск, Пермь, Соликамск өйәҙҙәрендә урынлашҡан. Йәрминкәләр (иң билдәлеләре — Эрбет һәм Крестовский-Иваново) үткәрелгән, сауҙа һәм баҙар ойошторолған. XIX быуат уртаһында Сулман йылға буйлап пароход йөрөй башлай. Пермь тимер юлы участкалары төҙөлә: Пермь—Екатеринбург (1878), Екатеринбург—Силәбе (1896), ПермьКотлас (1899), Пермь—КөңгөрЕкатеринбург (1909) һәм башҡалар 783 сиркәү, 181 мәсет иҫәпләнгән (1870).

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халҡы: 1795 йылда — 900589 кеше, 1897 йылда — 2 994 302 (башҡорттар — 85 395, коми-пермяктар — 92 641, мариҙар — 15 687, мишәрҙәр — 21 163, татарҙар — 46 711, типтәрҙәр — 5 295, удмурттар — 6 505, урыҫтар — 2 705 327 һәм башҡалар). XIX быуат аҙағында губернала 2 849 166 крәҫтиән, 97 241 мещан, 17 482 дворян, 5 118 сауҙагәр һәм башҡалар иҫәпләнә; мосолмандар — 151495, православие динендәгеләр — 2815573 (шул иҫәптән 218 396 старообрядсы), католиктар — 2441, йәһүдтәр — 2119, протестанттар — 1184 һәм башҡалар.

Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Файл:Permskaya gubernia.png
Пермь губернаһы административ-территориаль бүленеше

Пермь губернаһы составында 12 улус иҫәпләнә

Көнбайышта Пермь губернаһы 7 өйәҙҙәре:

Исем Өйәҙ ҡалаһы Майҙаны (км2) Халыҡ (1896—1897 йй)
Пермь өйәҙе Пермь 27 270,9 240 428
Красноуфимск өйәҙе Красноуфимск 24 485 244 310
Көңгөр өйәҙе Көңгөр 11 373 126 258
Уҫы өйәҙе Уҫы 19 246 284 547
Оханск өйәҙе Оханск 14 280,17 276 986
Соликамск өйәҙе Соликамск 29 334,3 237 268
Чердынь өйәҙе Чердынь 70 790 101 265

Көнсығышта Пермь губернаһы 5 өйәҙҙәре:

Исем Өйәҙ ҡалаһы Майҙаны (км2) Халыҡ (1896—1897 йй)
Верхотур өйәҙе Верхотур 60 117 208 237
Екатеринбург өйәҙе Екатеринбург 28 291 347 133
Эрбет өйәҙе Эрбет 10 119 147 786
Ҡамышлы өйәҙе Ҡамышлы 15 411 248 860
Шадринск өйәҙе Шадринск 18 035,6 319 286

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Пермская губерния: список населённых мест по сведениям 1869 года. — СПб., 1875;
  • Первая всеобщая перепись населения Российской империи, 1897 год. Т.31. Пермская губерния. — СПб., 1904.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]