Обь

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Обь
Обь үрге ағымында
Обь үрге ағымында
Характеристика
Оҙонлоғо 3650 км
Бассейн 2 990 000 км²
Һыу сығымы 12 492[1] м³/с (тамағынан 287 км юғарыраҡ)
Һыу ағымы
Инеше ҡушылған йылғалар: Бия менән Катунь
 · Бейеклеге 160 м
 · Координаталар 52°25′56″ с. ш. 84°59′07″ в. д.HGЯO
Тамағы Обь ҡултығы
 · Бейеклеге 0,8 м
 · Координаталар 66°22′49″ с. ш. 71°46′43″ в. д.HGЯO
Йылға ауышлығы 0,04 м/км
Урынлашыуы
Һыу бассейны Кара диңгеҙе

Ил Рәсәй Рәсәй
Регион Алтай крайы,Новосибирск өлкәһе,Томск өлкәһе,Ханты-Манси автономиялы округы, Ямал-Ненец автономиялы округы
Обь (Рәсәй)
Blue 0080ff pog.svg
инеше
Blue pog.svg
тамағы
Обь Викимилектә

Обь — Көнбайыш Себерҙәге йылға.

Гидроним[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йылғаның түбәнге ағымында йәшәүсе ненецтар уны Саля-ям («моронло йылға») тип атаған. Ханты һәм манси халыҡтары йылғаға Ас («ҙур йылға»), селькуптар — Квай, Еме, Куай («эре йылға») тип исемләгән. Фараздар буйынса Обь гидронимы «ҡар», «ҡар көртө». «ҡар янында» тип аңлатылған коми телендәге һүҙенән[2], йәки иран телендәге ап («һыу») һүҙенән барлыҡҡа килгән[2].

Гидрография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Оҙонлоғо — 3650 км, бассейн майҙаны — 2 990 000 км².

Обь-Иртыш бассейны

Алтай тауҙарында Бий һәм Катунь йылғалары ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.

Башта Обь Алтай крайы буйлап бормаланып башлыса төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә аға. Һуңынан край һәм Новосибирск өлкәһе араһында сик барлыҡҡа килтерә һәм артабан өлкә буйлап үтә. Томск өлкәһендә Томь һәм Чулым йылғалары менән ҡушыла. Ханты-Манси автономиялы округында Обь йылғаһы Нижневартовск, Сургут, Нефтеюганск ҡалалары аша үтә. Ханты-Мансийск тирәһендә Иртыш менән ҡушыла һәм төньяҡҡа борола. Артабан йылға бер нисә тармаҡтарға һәм ҡылымыҡтарға бүленеп Ямал-Ненец автономиялы округы территорияһы буйлап аға һәм тамағында Обь ҡултығын барлыҡҡа килтереп Кара диңгеҙенә ҡоя.

Ҡушылдыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төп ҡушылдығы — Иртыш[3].

Иң ҙур ҡушлдыҡтары:

  • һул — Песчаная, Ануй, Чарыш, Алей, Барнаулка, Касмала, Шегарка, Чая, Парабель, Васюган, Оло Юган, Төньяҡ Сосьва, Щучья, Сыня;
  • уң — Чумыш, Бердь, Иня, Томь, Чулым, Кеть, Тым, Киев Ёганы, Вах, Ватинск Еганы, Тромъеган, Пим, Лямин, Казым, Полуй.

Тораҡ пункттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Инешенән тамағына ҡәҙәр Иртыш буйындағы ҡалалар: Бийск, Барнаул, Новоалтайск, Камень-на-Оби, Новосибирск, Колпашево, Стрежевой, Нижневартовск. Мегион, Лангепас, Сургут, Нефтеюганск, Лабытнанги, Салехард.

Обь-Иртыш бассейнындағы төп порттар һәм пристандәр: Бийск, Барнаул, Новосибирск, Томск, Самусь, Нижневартовск, Сургут, Лабытнанги, Павлодар, Омск, Тобольск, Төмән, Ханты-Мансийск.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ob At Salekhard  (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2013. 5 март 2013 тикшерелгән. (Салехард янында)
  2. 2,0 2,1 Ҡалып:Географические названия Урала
  3. Белявский П. Е. Иртыш // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]