Хргиан Александр Христофорович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хргиан Александр Христофорович
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 21 ғинуар 1910({{padleft:1910|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Мәскәү ҡалаһы
Вафат булған көнө 3 ғинуар 1993({{padleft:1993|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:3|2|0}}) (82 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Мәскәү ҡалаһы
Һөнәр төрө ғалим
Эшмәкәрлек төрө Метеорология
Эш биреүсе М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Уҡыу йорто М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты

Александр Христофорович Хргиан (21 ғинуар 1910 — 3 ғинуар 1993 — совет метеорологы, болот һәм яуым-төшөм физикаһы һәм атмосфера озоны физикаһы өлкәһендә белгес, география фәндәре докторы, Мәскәү университеты профессоры.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Александр Христофорович Мәскәүҙә табип ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын «Геофизика» циклы буйынса тамамлай. 1931—1933 йылдарҙа СССР бәйләнеш юлдары Халыҡ комиссариатының юл һәм төҙөлөштәр ғилми-тикшеренеү институты аспирантураһында уҡый, ә һуңынан 1933—1938 йылдарҙа шунда уҡ «Тимер юлдарҙа ҡар менән көрәш» һөнәре буйынса ғилми хеҙмәткәр сифатында эшләй. Был осорҙа бер үк ваҡытта Александр Христофорович Мәскәү Гидрометеорология институтында уҡый, бында доцент вазифаһын биләй. Александр Христофорович климатология буйынса лекция уҡый һәм шунда уҡ 1936 йылда «Мәскәү өлкәһе климаты» темаһына диссертация яҡлай, фән кандидаты булып китә. 1938—1940 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы хәрби-һауа көстәрендә синоптик булып хеҙмәт итә.

1941 йылда хәрби хеҙмәттән демобилизациялана һәм Үҙәк һауа торошо институтында эшләй башлай[1], әммә Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән бәйле ҡабат мобилизациялана. Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында ул юғары хәрби метеорология институтында синоптик гидрометеорологиянан уҡыта. Ошо уҡ осорҙа 1943 йылда ул «Развитие идей и методов синоптической метеорологии» темаһына докторлыҡ диссертацияһын әҙерләй, уны яҡлағандан һуң география фәндәре докторы булып китә.

1945—1951 йылдарҙа Үҙәк аэрология обсерваторияһында һәм (1947 йылдан) бер үк ваҡытта Мәскәү дәүләт университеты профессоры вазифаһында эшләй. 1951 йылдан ул тулыһынса Мәскәү дәүләт университетына күсә һәм ғүмеренең аҙағына тиклем МДУ профессоры булып тора.1980-1987 йылдарҙа МДУ-ның физика факультетында атмосфера физикаһы кафедраһы менән етәкселек итә[2].

Альпинист-һәүәҫкәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Александр Христофорович альпинист-һәүәҫкәр була, ул «СССР-ҙың спорт мастеры» булмай, тик «альпинизм буйынса өлкән инструктор» исеменә эйә була[3]. Йәше һикһән самаһы булғанда ла Хргиан тауҙарға йөрөүен дауам итә. Памир тауҙарында башҡа ил альпинистары менән аралашып, Александр Христофорович биш телдә альпинистарҙың һөйләшеү китабын булдырыу идеяһына килә, уны ғүмеренең һуңғы йылдарында тамамлай.

Төп хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Физические основания борьбы со снегом на железных дорогах 1938
  • Обледенение воздушных судов 1938 (Коллектив авторов.)
  • Физика облаков 1961 выдержала 3 издания
  • Справочник Облака и облачная атмосфера 1989 (соавторы И. П. Мазиным и И. М. Имянитовым)
  • Атмосферный озон, изд. МГУ 1961
  • Физика атмосферного озона Ленинград 292 с. 1973
  • Озоновый щит Земли и его изменения 1992 (соавторы Э. Л. Александров, Ю. А. Израэль и И. Л. Кароль)

Фән тарихы буйынса хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Об истоках климатологии журнал «Климат и погода» 1935
  • Очерки развития метеорологии (по материалам докторской диссертации) 1948, 2-е издание 1959, в 1970 издана в США на английском языке.
  • Биобиблиографический указатель Метеорологи мира 1992
  • А. А. Россиус Небо, наука, поэзия: Античные авторы о небесных светилах, изд. МГУ 1992 (А. Х. Хргиан написал метеорологические примечания.) ISBN 5-211-00473-6

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атаһының фамилияһы — Хргиянц Христофор Пелипосян (Христофор Филлипович), 1870 йылда Дондағы Нахичевань ҡалаһында тыуған.

  1. с 1943 года — Центральный институт прогнозов
  2. Кафедра физики атмосферы
  3. Б. И. Борисов Воспоминания и рассказы альпинистов МГУ А. Х. Хргиан У истоков студенческого альпинизма(недоступная ссылка)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]