Эспоо

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Эспоо
Герб
Espoo.vaakuna.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1458
Рәсми тел Фин теле[1] һәм швед теле[1]
Донъя ҡитғаһы Европа
Дәүләт Финляндия
Административ-территориаль берәмек Уусимаа[d]
Хөкүмәт башлығы Jukka Mäkelä[d][2]
Закондар сығарыу органы Espoo City Council[d]
Халыҡ һаны 269 802 кеше (31 декабрь 2015)[3][4]
Административ рәүештә бүленә Pohjois-Espoo[d], Vanha-Espoo[d], Suur-Tapiola[d], Suur-Matinkylä[d], Suur-Leppävaara[d], Suur-Kauklahti[d] һәм Suur-Espoonlahti[d]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 27 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+02:00[d] һәм UTC+03:00[d]
Туғандаш ҡала Шанхай, Гатчина, Эстергом[d], Ирвинг[d], Кёге[d], Мумбай, Конгсберг[d], Сочи һәм Кристианстад[d]
Милке Tapiolan Urheilupuisto[d]
Сиктәш Киркконумми[d], Вихти[d], Нурмиярви[d], Вантаа[d] һәм Хельсинки
Майҙан 528 км²
Почта индексы 02100–02980[5]
Рәсми сайт espoo.fi​ (фин.)
esbo.fi/sv-FI​ (швед.)
Урынлашыу картаһы
Категория с картами на Викискладе Maps of Espoo
Commons-logo.svg Эспоо Викимилектә

Эспоо, йәки Эспо[6][7] (фин. Espoo [ˈespoː], швед. Esbo [ˈɛsbo] Эсбю[7]) —Финляндиялағы ҡала һәм муниципалитет, ҙурлығы буйынса илдең икенсе ҡалаһы (2017 йылдың 31 майына ҡарата 276 087 кеше[8]. Эспоо майҙаны 528,03 км² тәшкил итә, шуларҙың 312,29 км² — ҡоро ерҙәр, 17,94 км² эсәр һыуға тура килә, ә ҡалған 197,80 км²— диңгеҙ. Ҡала илдең көньяғында, Балтик диңгеҙенең Фин ҡултығы ярҙарында, Хельсинкинан көнбайыштараҡ, Уусимаа районында урынлашҡан. Үҙ эсенә Хельсинки, Ванта һәм Кауниайненды алған баш ҡала төбәгенә инә.

Эспоо рәсми рәүештә ике телле ҡала тип һанала. Күпселек 83,6 % халҡы туған теле кеүек фин телендә һөйләшә, шул уҡ ваҡытта аҙсылыҡ 8,3 %, швед телендә һөйләшә. Эспооның 8 % халҡы өсөн фин һәм швед телдәре туған тел түгел.

2012 йылға ҡарата Эспоо Финляндияның дотациялы муниципалитеты була, эшмәкәрлеген үҙ-үҙен финанслау иҫәбенә тормошҡа ашыра[9]. 2012 йылда муниципаль һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса Эспоо ҡала советына ҡатын-ҡыҙҙарҙың өлөшө ҙур була (53 %)[10]. 20132015 йылдарҙа ҡала советы рәйесе булып Ысын финдар партияһы лидеры Сойни Тимор тора.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыл Халыҡ
1901 888 5
1910 891 7
1920 817 8
1930 370 11
1940 378 13
1950 874 22
1960 53 042
1970 655 92
Йыл Халыҡ
1980 835 133
1985 153 019
1990 833 169
1995 186 507
2000 667 209
2005 227 472
2006 231 704
2007 236 301
2017 258 683

Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2017 йылдың 18 ноябрендә ҡалаға Хельсинки метрополитенының көнбайыш линияһы килә.

Спорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала Хонк футбол клубы бар, ул футбол буйынса Финляндия чемпионатының юғары лигаһында — Вейккауслига сығыш яһай, шулай уҡ фин СМ-Лигаһында сығыш яһаусы Эспо-Блюз хоккей клубы бар.

1999 йылдың 8 мартынан алып 14 мартына тиклем Арена Барон боҙонда ҡатын-ҡыҙҙар араһында шайба менән хоккей буйынса донъяның 5-се чемпионатының матчтары, шулай уҡ 3-сө урын өсөн матч үтә, унда хужалар командаһы Швецияның йыйылма командаһын 8:2 иҫәбе менән еңә һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъя чемпионтаттарының биш тапҡыр бронза призеры була.

Мәҙәниәте һәм сәнғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Эспоола 1985 йылдан «Йәштәр театры» (швед. Unga Teatern) — Финляндияла балалар һәм үҫмерҙәр өсөн иң боронғо театр урынлашҡан[11].

Эспоо — билдәле Bodom of Children мелодик дэт-метал төркөмөнөң һәм уның ҡатнашыусыларының тыуған иле. Эспоола Бодом күле ята, уның ярҙарындағы фәжиғәле ваҡиға төркөмгә исем биргән. Эспо шулай уҡ RTPN электр-индастриалы коллективының тыуған иле.

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Мормондарҙың ғибәҙәтханаһы
  • Fortum компанияһының штаб-фатиры
  • Хельсинкилағы Аалто университеты
  • «Серена» аквапаркы
  • Microsoft Mobile компанияһының штаб-фатиры
  • Видеоуйындар эшләүсе Remedy Entertainment штаб-фатиры

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Лаура Лепистё — фин фигурисы, Европа чемпионатында ил тарихында тәүгә яңғыҙ разрядта алтын миҙалға лайыҡ була.
  • Петри Линдроос — Ensiferumфолк-метал төркөмөнөң йырсыһы, Norther төркөмөнөң ex-вокалсыһы
  • Кими Райкконен — Формула-1 билдәле уҙышсыһы.
  • Хямяляйнен Хелви — фин яҙыусыһы.
  • Сама Ярви — яҙыусы, Remedy Entertainment сценарисы

Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 20072012 йылдарҙағы осорҙа ҡала велосипедсылар өсөн иң хәүефһеҙ булып һанала (халыҡ һанына ҡарата һуңғы бәхетһеҙ осраҡ — йылына мең кешегә 0,085)[12].

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Эспоо Блюз
  • Конвенция об оценке воздействия на окружающую среду в трансграничном контексте, также именуемая «Конвенция Эспо»

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 http://www.stat.fi/meta/luokitukset/kunta/001-2012/luokitusavain_ks.html
  2. http://www.espoo.fi/en-US/City_of_Espoo/Organization/Mayor
  3. Population structure — ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395
  4. Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot(untranslated).
  5. http://www.geopostcodes.com/Espoo
  6. Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова — 2-е изд., доп.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 592 б. — 210000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
  7. 7,0 7,1
  8. KUNTIEN ASUKASLUVUT SUURUUSJÄRJESTYKSESSÄ (2014-10-29). 27 август 2017 тикшерелгән.
  9. Больше 100 муниципалитетов живут за счет госдотаций // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 9 август 2012. (Тикшерелгән 9 август 2012)
  10. Горсовет города Эспоо оказался «самым женским», самый «мужской» совет - в Утсйоки // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 29 октябрь 2012. (Тикшерелгән 29 октябрь 2012)
  11. Unga teatern — teatteria lapsille ja nuorille  (фин.). Unga Teatern. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 ғинуар 2018. 27 ғинуар 2018 тикшерелгән.
  12. Сейняйоки – самый опасный город для велосипедистов // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 17 июнь 2013. (Тикшерелгән 19 июнь 2013)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]