Әкрәм Бейеш

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бейешев Әкрәм Ғибаҙулла улы
Тыуған көнө:

16 апрель 1926({{padleft:1926|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})

Тыуған урыны:

Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны[1]

Вафат булыу көнө:

2 октябрь 2003({{padleft:2003|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:2|2|0}}) (77 йәш)

Вафат булған урыны:

Өфө ҡалаһы

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Рәсәй Рәсәй

Ғилми өлкәһе:

башҡорт тел ғилеменең лексикографияһы, орфографияһы, топонимикаһы, фонетикаһы

Эшләгән урыны:

Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты

Ғилми дәрәжәһе:

филология фәндәре кандидаты

Уҡыу йорто:

Мәскәү дәүләт университеты

Билдәләлек алған:

Әкрәм Бейеш

Награда һәм премиялары


Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998)
Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты

Бейешев Әкрәм Ғибаҙулла улы (16 апрель 1926 йыл — 2 октябрь 2003 йыл) — ғалим-тел белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1964). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2017, үлгәндән һуң)[2].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әкрәм Ғибаҙулла улы Бейешев 1926 йылдың 16 апрелендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Бөрйән-Ҡыпсаҡ олосо[1] Туйөмбәт ауылында тыуған.

1956 йылда Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тамамлап, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына эшкә килә. 1958−1961 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһы Тел институтының аспирантураһында уҡый. «Первичные долгие гласные в тюркских языках» тигән китап сығара (1963) һәм шуны кандидатлыҡ диссертацияһы итеп яҡлай.

Ул бөтә ғүмерен тел ғилеменә арнай, башҡорт теленеп аңлатмалы һүҙлеген төҙөүҙә ҡатнаша. Һүҙлек төркөмөнөң етәксеһе булып, һүҙ байлығын йыйыу эшен ойоштора, һүҙлектер ғилми нигеҙен, тоҙолөш принциптарын эшләп, төҙөүселәр тапшырған ҡулъяҙмаларҙы өр-яңынан ҡарап, йүнәтеп бара. «Башҡорт теленең һүҙлеге» тигән исем менән 1993 йылда донъя күргән ике томлы оло һүҙлек Әкрәм Бейештең төп хеҙмәте булып тора. Шунан тыш, ул башҡорт теленеп яңы орфографияһын эшләп ғәмәлгә индерә, төрки тел ғилеме буйынса байтаҡ мәҡәлә сығара. «Башҡорт халҡының тарихы һәм азатлыҡ көрәше» (1993), «Нацияинациональная политика» (1995) тигән китаптар яҙып баҫтыра. «Эйек бөрйәндәре һәм Туйөмбәт менән Ҡотлембәт» тигән тарихи китап яҙа, гәзит-журналда милли мәсьәләгә арналған мәҡәләләр менән сығыш яһай. «Тел хикмәттәре» тигән китап — улың һуңғы осорҙа яҙған эштәренең береһе.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Башҡортостан. Ҡыҫҡаса энциклопедия».

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бейешев Әкрәм Ғибат улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.