Аһалтәкә аты

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Аһалтәкә аты
Рәсем
Ил Flag of Turkmenistan.svg Төркмәнстан
Commons-logo.svg Аһалтәкә аты Викимилектә

Аһал-тәкә аты, (рус. Ахалтеки́нская ло́шадь, ахалтеки́нец төркм. Ahal-teke aty), — ул хәҙерге заман Төркмәнстан территорияһында 5000 йылдар элек барлыҡҡа килгән менге ат.

Был - бик борондан килгән нәҫел — ғәрәп, саф тоҡомло инглиз аты (ингл. Thoroughbred) барлыҡҡа килеүенә йоғонто яһаған. Ҡоро эҫегә яҡшы яйлашҡан, башҡа климат шарттарына ла тиҙ күнегә [1][2][3]. Рус телле әҙәбиәттә Ахал-текинская, текинская йәки туркменская лошадь тигән атамалар осрай[4][5].

Дөйөм характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мунда бейеклеге 156-158, кәүҙәһенең ҡыя оҙонлоғо 158-160, күкрәк ҡоласы 175-176, бәкәл йыуанлығы 18,5–19,5 см. Сабышта иң юғары тиҙлек: 1000 м — 1 мин 5 с, 1600 м — 1 мин 43,6 с, на 2000 м — 2 мин 11,5 с, 2400 м — 2 мин 41,6 с, 4000 м — 4 мин 39,2 с. Төркмәнстан, Ҡаҙағстан, Рәсәй, АҠШ һәм Германияла үрсетәләр.

Атаманың килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тоҡомға атама Аһал оазисында саф килеш һаҡланып ҡалыуы [6], шулай уҡ уны үрсеткән төркмәндәрҙең тәкә ырыуы хөрмәтенә бирелгән[7]. Шулай итеп, «аһал-тәкә» — Аһал оазисында йәшәгән тәкә ырыуы аты булып килеп сыға [3]. Европала тоҡом менән яңынан XX быуатта танышалар, төрлө телдәрҙә тоҡом атамалары ошолай алына: ингл. Akhal-Teke, франц. Akhal-Teke, нидерл. Akhal-Teke, нем. Achal Tekkiner, швед. Achaltekeer и т. д.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ахалтекинские экспедиции // Ангола — Барзас. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 2). (Тикшерелгән 8 апрель 2017)
  2. Из истории древнейшей породы. О породе. Официальный сайт Исполнительной дирекции и Селекционного центра Международной ассоциации ахалтекинского коннозаводства (МААК). 31 декабрь 2010 тикшерелгән.
  3. 3,0 3,1 Климук А. Ахалтеке — последние капли из первоисточника. История породы. Конный завод им. Владимира Шамборанта. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 июль 2011. 31 декабрь 2010 тикшерелгән.
  4. Лошадь // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах — СПб., 1907—1909.
  5. Ахал-текинская, текинская или туркменская лошадь // Большая советская энциклопедия: В 66 томах (65 т. и 1 доп.) / Гл. ред. О. Ю. Шмидт — 1-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1926—1947.
  6. Ахалтекинцы
  7. Ахал-Теке // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.) (Тикшерелгән 30 декабрь 2010)

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]