Бауыржан Момыш улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бауыржан Момыш улы
ҡаҙ. Бауыржан Момышұлы
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Хеҙмәт итеүе СССР
Тыуған көнө 24 декабрь 1910 (6 ғинуар 1911)
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Сырдарьинская область[d], Колбастау[d]
Вафат булған көнө 10 июнь 1982({{padleft:1982|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (71 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы, Алматы
Яҙма әҫәрҙәр теле рус теле һәм Ҡаҙаҡ теле
Һөнәр төрө яҙыусы, хәрби хеҙмәткәр
Уҡыу йорто Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Хәрби академияһы[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Хәрби звание полковник[d]
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы
Ғәскәр төрө артиллерия[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Commons-logo.svg Бауыржан Момыш улы Викимилектә

Бауыржан Момыш улы ( Момыш-Улы тип тә яҙыу осрай) (ҡаҙ. Бауыржан Момышұлы; 19101982) — совет офицеры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы (1990, үлгәндән һуң), Ҡаҙағстандың халыҡ ҡаһарманы[1], панфиловсы, Мәскәү өсөн барған яуҙа ҡатнашҡан (1941—1942), яҙыусы. Полковник (1943).[2][3][4][5]

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1910 йылдың 24 декабрендә Ҡаҙағстандың хәҙерге Жамбыл өлкәһе, Жуалын районы Ҡулбаштау (ҡаҙ. Колбастау) ауылында тыуған. Милләте - Ҡаҙаҡ.Шымыр ырыуынан[6].

Ун туғыҙ йәшендә мәктәп тамамлаған. 1928 йылдан Бауыржан район башҡарма комитетында эшләргә, бер нисә вазифаһына алмаштырырға өлгөрә. 1932 йылдан ул совет армияһына саҡырыла. Киләһе йылына уҡ хәрби училищеһ тамамлай һәм офицер булып китә. 1930-сы йылдар аҙағына Алыҫ Көнсығышҡа ебәрәләр. Бында ул артиллерия батареяһы командиры була. Квантун армияһына ҡаршы һуғыша. 1939 йылда бер нисә ай дауамында Карпатта хеҙмәт итә. 1941 аҙ ғына тыуған яғында булып, фронтҡа китә [7]

Унда Бауыржан батальон командиры була, артабан дивизияға етәкселек итә. Мәскәү янындағы алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн капитан Момыш улы Бауыржан 1942 йылда Советтар Союзы Геройы исеменә тәҡдим ителә, әммә ул бирелмәй ҡала. Тик ул үлгәндән һуң, 1990 йылдың 11 декабрендә герой исеме бирелә.

Һуғыштан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаҙағстан Яҙыусылар Союзы съезында (һулдан өсөнсө)

1955 йылдың декабрь айында полковник дәрәжәһендә запасҡа сыға.

Алматыға ҡайтып, үҙен тулыһынса әҙәбиәткә бағышлай. Хәрби хеҙмәттә сағында уҡ әле баҫыла башлай, әҫәрҙәре яҡшы баһа ала. Ваҡыт үтеү менән хәрби прозанан башҡа замандаштары тураһында әҫәрҙәр ижад итә, әхлаҡ мәсьәләләрен ҡырҡыу күтәрә. Балалар өсөн хикәйәләр һәм повестар яҙа. Ҡаҙаҡ һәм рус телдәрендә эшләй, үҙенең китаптарын тәржемәләй. Шулай уҡ ҡаҙаҡ һәм уйғыр теленән руссаға хатта шиғырҙар ҙа тәржемә итә. Проза әҫәрҙәренән тыш, бик күп мәҡәләләр баҫтырып сығара, әҙәби тәнҡит өлкәһендә эшләй, юл очерктары яҙа.

1982 йылдың 10 июнендә Алматы ҡалаһында вафат була [8]

Видео[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков — М.: Воениздат, 2000. — 703 б. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
  • Ҡалып:Книга:Комдивы т4
  • Александр Бек. Волоколамское шоссе.
  • Голушко И. М. Солдаты тыла. — М.: Воениздат, 1988. — 270 с.
  • Чистяков И. М. Служим Отчизне. — М.: Воениздат, 1985, стр. 70.
  • Бахытжан Момыш-улы Во имя отца. роман-эссе. — Алма-Ата: Жалын, 1991
  • Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. — Алматы, 2012.
  • Легендарный батыр: к столетию со дня рождения Героя Советского Союза Бауыржана Момышулы. Документы, архивные материалы, воспоминания. — Москва: Леном, 2010. - 415 с.; ISBN 5-89711-018-2.
  • Нуршаихов А. Дорогой памяти: Роман-диалог о Б. Момыш-Улы. — М.: Советский писатель, 1985.
  • Егембердиева Ж. Жизнь - легенда: Роман--эссе о Б. Момыш-улы]. — Алма-Ата: Жазушы, 1990.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-X. — С.172.
  2. Макпал Муканкызы К столетию Бауржана Момышулы издается 40-томный сборник его сочинений. azattyq.org (17.05.2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 март 2012. 17 май 2010 тикшерелгән.
  3. Бауржан Момышулы — герой всех времён.
  4. Tarihi tulgalar//Бауржан Момышулы Архивная копия от 3 декабрь 2013 на Wayback Machine.
  5. Бауржан Момышулы.
  6. Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 ноябрь 2018. 24 ноябрь 2018 тикшерелгән.
  7. [1]
  8. [2]