Европеоид раса

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Европео́ид ра́са (шулай уҡ евразия расаһы[1][2] йәки кавказоид раса) — Бөйөк географик асыштарға тиклем Европала, Алғы Азияла, Төньяҡ Африкала, өлөшләтә Урта Азияла һәм Һиндостанда табылған; һуңғараҡ — барлыҡ ҡитғаларҙа ла асыҡланған раса. Европеоидтар бигерәк тә Төньяҡ Америкала һәм Көньяҡ Америкала, Көньяҡ Африкала һәм Австралияла киң таралған[3]. Ер йөҙөндәге иң күп һанлы раса (планета халҡының 40%-ы)[4].

Карлстон Стивенс Кун индергән иҫке таксономия буйынса расалар коллажы: Төньяҡ Нигериянан ҡара кеше; азия сығышлы кеше («монголоид раса»); Бали үҙәне ҡәбиләһе кешеһе («австралоид раса»); Амазонка шаманы («монголоид раса»); Исландер («европеоид раса»); Сан-ир («Капоид раса»)

Үҙенсәлекле билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙенсәлекле билдәләренә, барыһынан алда, ортогнат [1] йөҙ инә, биттәре горизонталь яҫылыҡта ныҡ ҡына алға сығып тора. Сәстәре тура йәки тулҡынлы, ҡағиҙә булараҡ, йомшаҡ (атап әйткәндә, төньяҡ төркөмдәрҙә), күҙҙәре киң генә, мәгәр ҙур түгел, танауҙары бейек билле, уртаса ҙурлыҡта йәки ҙур, ирендәре йоҡа йәки уртаса ҡалынлыҡта, йөҙөндә һәм тәнендә төктәр ныҡ йәки уртаса үҫә. Ҡулдары һәм аяҡтары яҫы. Тән тиреһе, сәс һәм күҙ төҫтәре төрлө: төньяҡ төркөмдәрҙә зәңгәрһыуҙан башлап, көньяҡ һәм көнсығыш популяцияларҙа ҡараға тиклем осрай[5].

Барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фараз итеүҙәренсә, европеоид раса көньяҡ-көнбайыш Азия, Көньяҡ Европа һәм төньяҡ Африканы эсенә алған ҙур майҙанда барлыҡҡа килгән. Протоевропеоидтар ареалына, ихтимал, Алғы Азияның тауҙарға тиклемге өлөшө, шулай уҡ Урта диңгеҙ төбәктәре ингән булыуы мөмкин. Шунан инде улар Европаға һәм төньяҡ Африкаға таралып киткәндәрҙер[6]

Мезолит осоронда уҡ Европалә йәшәүселәрҙә зәңгәр күҙҙәр осраған, мәгәр бронза быуатында ғына 100 % йышлыҡ менән нығынған[7].

Европеоидтар ике — төньяҡ һәм көньяҡ — тармаҡтарға бүленә. Улар башлыса тән тиреһе, күҙ һәм сәс пигментацияһы менән генә айырыла. Был ике тармаҡ араһында урталыҡта торған халыҡтар бар. Совет этнографы һәм тарих фәндәре докторы Н. Н. Чебоксаров 1930-сы йылдарҙа уҡ көньяҡ европеоидтар баштағы типҡа яҡыныраҡ, улар төньяҡҡа күсә бара депигментацияға бирелгән, тип белдергән булған[8]

Башҡорт антропологияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорттар европеоид һәм монголоид раса аралығындағы һыҙаттарға эйә. Антропологик тикшеренеүҙәр башҡорттарҙың дүрт төп антропологик тибы араһында аҡ йөҙлө европеоид төрсә лә булыуын асыҡлаған[9].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Европеоидная раса // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978
  2. Раса Европеоидная // Большой медицинский словарь
  3. [ Европеоид раса] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)
  4. Глушкова В. Г., Симагин Ю. А. Демография.
  5. 5.5.3.Продолжение — Европа и Передняя Азия // Богатенков Д. В., Дробышевский С. В. Антропология
  6. Человеческие расы, Человеческие расы ЕВРОПЕОИДНАЯ РАСА. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 октябрь 2012. 30 сентябрь 2012 тикшерелгән.
  7. Палеогенетика подтвердила важный вклад причерноморско-каспийских степняков в формирование генофонда европейцев
  8. Происхождение европеоидов., Происхождение европеоидов РАННИЕ МИГРАЦИИ И РАСОВАЯ ЭВОЛЮЦИЯ HOMOSAPIENS. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 октябрь 2012. 30 сентябрь 2012 тикшерелгән.
  9. Р. М. Юсупов «Башкиры: этническая история и традиционная культура»

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]