Тире

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Тире (лат. cutis) — кешенең йәки хайуандарҙың тән япмаһы[1] — ҡатмарлы биологик орган[2]. Биологияла — умыртҡалы хайуандарҙың тышҡы тән япмаһы.

Тире организмға сит матдәләр һәм есемдәр, башҡа организмдар, артыҡ дымдың үтеп инеүенән һәм механик зарарланыуҙан һаҡлай. Тиренең тән температураһын көйләү, кибеүҙән һаҡлау кеүек организмды һаҡлау функцияһы бар. Тире матдәләр алмашыныу процессында ҡатнаша. Тирелә бик күп һиҙеү рецепторҙары урынлашҡан (ауыртыу, температура, баҫым). Тире ҙурлығы буйынса иң ҙур орган[3]. Оло кешенең тән япмаһы майҙаны 1,5—2,3 м² етә[4], массаһы буйынса 4-6 %, ә гиподерма менән дөйөм массаның 16—17 % тәшкил итә[5].

Тире төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тән япмаһының киҫелеше
Кешенең эпидермис һәм тире дерма төҙөлөшө.

Тән япмаһы эпидермис, дерма һәм тире аҫты май клетчаткаһынан тора (гиподерма).

  • Эпидермис биш ҡат эпидермаль күҙәнәктәрҙән тора. Был ҡатламда мөгөҙ тәңкәләр, ҡауырһындар, тырнаҡтар, тояҡтар, ҡыуыш мөгөҙҙәр, төктәр барлыҡҡа килә. Тирегә төҫ биреүсе пигмент күҙәнәктәре, күп һанлы биҙҙәр эпидемиста урынлашҡан. Бүленеүсе куҙәнәктәр эпидермистың аҫҡы өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Өҫкө өлөштә күҙәнәктәр үлә һәм аҡрынлап ҡуба бара.
  • Дерма, йәғни ысын тире. Был ҡатламда капиллярҙар, нерв төйөндәре, ҡан һәм лимфа тамырҙары, сәс төбө, тиренең мөгөҙ ҡатламы, май һәм тир биҙҙәре урынлашҡан.
  • Гиподерма йәғни тире аҫты клетчаткаһы — тиренең иң төптәге ҡатламы. Был ҡатламда организм запасҡа ҡалдырған май күҙәнәктәре була. Май ҡатламы тышҡы тәьҫирҙән һаҡлай һәм йылыны һаҡлай.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Кожа в толковом словаре Ожегова. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. 1949—1992.
  2. Кожа в статье Малой медицинской энциклопедии. — М.: Медицинская энциклопедия. 1991—96 гг. на dic.academic.ru
  3. Быков, 2001
  4. Самусев, Липченко, 2002
  5. Медицинская энциклопедия. Кожа