Май биреүсе культуралар

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Oelpalme.JPG
Май пальмаһы
Glycine max 003.JPG
Соя
Brassica napus Inflorescencia 2011-4-02 CampodeCalatrava.jpg
Рапс
Helianthus annuus 0001.JPG
Көнбағыш
Arachis hypogaea 003.JPG
Ҡытай сәтләүеге
Gossypium herbaceum flower.JPG
Мамыҡ үләне
Coconut tree at sea side 1.jpg
Кокос пальмаһы
Aceitunas maduras.JPG
Европа зәйтүне
Төп май биреүсе культуралар

Май биреүсе культуралар — ҡуйы май алыр өсөн үҫтерелгән үҫемлектәр.

Мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Май биреүсе культуралар төрлө ғаиләләргә ингән үҫемлектәр ҡарай: астра һымаҡтар (көнбағыш, сафлор); баллыбабай һымаҡтар (перилла, ляллеманция); зәйтүн һымаҡтар (зәйтүн);ҡуҙаҡлылар (арахис, соя); һөтлөгән һымаҡтар (кенә уты); әүернә һымаҡтар (шипкән, рапс, сәсеүлек шипкәне һ.б.). Ҡуйы май шулай уҡ кукуруз, бойҙай[1] һ.б. культураларҙың орлоҡ бәбәгенән алына. Май биреүсе культураларараһынан һыуыҡҡа бирешмәгән үҫемлектәргә — шипкән, рапс, ерән бәшмәк, йылы яратыусыларға — ҡытай сәтләүеге[2], кенә уты, кунжут һәм соя[2], ҡоролоҡҡа сыҙамлыларға сафлор һәм шипкән ҡарай.

Үҫемлектәрҙә май составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Май биреүсе культуралар емештәрендә (орлоҡтарында) май күләме (абсолют ҡоро матдәгә %‑тарҙа): ҡытай сәтләүеге 41—57; күк шипкән 35—47; майлы етен 30—48; кенә уты 47—59; көнбағыш 29—57; перилла 26—50; рапс 33—50; ерән бәшмәк 26—46; соя 15—25.Май биреүсе культуралар емештәре һәм орлоҡтары — май эшкәртеү сәнәғәте өсөн сеймал. Ҡуйы майҙарҙы кулинарияла, консервалар, кондитер изделиелары, маргарин әҙерләүҙә, лак‑буяу сәнәғәтендә, туҡыу сәнәғәтендә һ.б. ҡулланалар. Жмых һәм шрот — ауыл хужалығы малдары өсөн ҡиммәтле концентрат мал аҙыҡтары.

Башҡортостан шарттарында етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостанда башлыса көнбағыш һәм рапс үҫтерелә. Көнбағыш үҫтереүҙең төп зоналары — Урал алды дала зонаһы, яҙғы рапстыҡы — төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһы, төньяҡ урман‑дала зонаһыһәм көньяҡ урман‑дала зонаһы. Республикала май биреүсе культуралар сәсеү майҙандары 200 мең га ашыу тәшкил итә (2012).

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Каталог несущих масел // Основы фитокосметологии / Сост. Л. Голан, Н. Виноградова — США: AND Group, 2009. — Б. 173—195. — 220 б. — (Materia Medica). — ISBN 978-1-4116-8065-4.
  2. 2,0 2,1 Кодекс Алиментариус. Жиры, масла и производные продукты = Codex Alimentarius. Fats, oils and related products / ФАО и ВОЗ — М.: Весь Мир, 2007. — 68 б. — ISBN 978-5-7777-0371-2.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аюханов М. Б. Масличные культуры. Уфа, 1982; Технология производства семян ярового рапса в Республике Башкортостан: рекомендации. Уфа, 2007.
  • ГОСТ Р ИСО 5507-2012 Семена масличных культур, растительные масла и жиры. Номенклатура
  • ГОСТ 21314-75 Масла растительные. Производство. Термины и определения
  • Культурная флора СССР / Наркомзем СССР; ВАСХНИЛ; ВИР; под ред. проф. Е. В. Вульф — М.—Л.: Гос. изд-во колхоз. и совхоз. лит., 1941. — Т. VII. Масличные. — 496 б.
  • Axtell B. L., Fairman R. M. Minor oil crops — Rome: FAO, 1992. — 241 p. — (FAO Agricultural Services Bulletin No. 94). — ISBN 92-5-103128-2.

Май биреүсе культуралар // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Май биреүсе культуралар
Ҡытай сәтләүеге | Аҡ гәрсис | Сарепт гәрсисе | Ҡара гәрсис | Кенә уты | Кокос пальмаһы | Киндер | Кунжут | Етен | Ляллеманция | Европа зәйтүне | Перилла | Көнбағыш | Кукуруз | Рапс | Шипкән | Сафлор | Соя | Тунг | Мамыҡ | Чуфа