Сәй

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Сәй

Сәй (ҡыт. 茶 — «ча́» пекин һәм гуандун диалекттарында, «те̂» амой һәм «тца» тайвань диалекттарында, яп. 茶 «тя» һәм お茶 «о-тя») — махсус әҙерләнгән сәй ҡыуағы япрактарын ҡайнатып, бешереп, төнәтеп әҙерләнгән эсемлек. Сәй тип сәй өсөн әҙерләнгән сәй япрағын да әйтәләр.

Сәй үҫтереү һәм йыйыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәй өсөн махсус плантацияларҙа күпләп үҫтерелгән сәй ҡыуағы япраҡтары сеймал булып тора. Сәй үҫтереү өсөн етерлек кимәлдә дымлы йылы климат кәрәк. Сәй плантациялары тропик һәм субтропик климаттағы тау битләүҙәрендә урынлашҡан. Күпләп сәй үҫтергән Ҡытай, Һиндостан һәм Африка илдәренде йылына дүртәр мәртәбә уңыш йыйалар. Тәүге һәм икенсе йыйылған сәй ҡимәтле һанала.

Сәй йыйыу һәм сорттарға бүлеү ҡул менән башкарыла. Асылып етмәгән япраҡ бөрөләренән йыйылған сәй айырыуса ҡиммәтле һанала. Иң осһоҙ сәй өсөн өлгөргән япраҡтарҙы йыйалар. Сәй йыйыусыларҙын эше ауыр һәм бер төрлө. Улар кәрәкле япраҡтарҙан ғына көнөнә 30-35 кг сәй япрағы йыйырға тейеш.

1958 йылда СССР-ҙа сәй йыйыу комбайны эшләнә. Әммә комбайн йыйған сәй бөтөнләй сортһыҙ була. Шулай итеп, сәй йыйыу һәм сорттарға булеү эшен механизациялау уңышһыҙ килеп сыға.

Сәй ҡыуағы ботағы

Сәй әҙерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәй ҡыуағынан сәй әҙерләү бер нисә этаптан тора:

  • 4 —8 сәғәт 32—40 °C-та кипререү, был юлы сәй япрағы шыйыҡлығын юғалта һәм йомшара;
  • бер нисә мәртәбә ҡул менән йәки роллерҙарҙа йомарлау, был юлы япраҡ һуты сыға;
  • сәй япраҡтарын ферментациялау, был осраҡта япраҡтағы крахмал шәкәргә тарала, ә хлорофилл дуплау матдәлеренә тарҡала;
  • ҡара сәй өсөн 90—95 °С-та, йәшел сәй өсөн 105 °C-та киптереү;
  • сәй бөртөгө размерҙары буйынса сорттарға бүлеү;
  • төрөү.