Сенегал

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Сенегал Республикаһы
République du Sénégal  (фр.)  Réewum Senegaal Ҡалып:Ref-wo  Senegaal  (фула)
Flag of Senegal.svg Coat of arms of Senegal.svg
Флаг Герб
Девиз: «Бер халыҡ, бер маҡсат, бер иман»
Гимн: «Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons»
Senegal on the globe (Africa centered).svg
Үҙаллылыҡ датаһы 20 август 1960Франциянан)
Рәсми телдәр Француз теле
Баш ҡала Дакар
Идара итеү төрө ҡатнаш республика
Президент

Премьер-министр

Маки Салл

Абдул Мбайе

Территория
• Бөтәһе
• % һыу өҫтө
87
196,722 км²
2,1
Халыҡ
• Һаны (2010)
• Халыҡ тығыҙлығы

14,1 млн чел. (72)
51 чел./км²
ИЧР  0.464 (түбән) (166 урын)
Валюта КФА франкы
Интернет-домен .sn[d]
Код ISO SN
МОК коды SEN
Телефон коды +221
Сәғәт бүлкәте 0

Координаталар: 14°28′00″ с. ш. 14°15′00″ з. д. / 14.46667° с. ш. 14.25000° з. д. / 14.46667; -14.25000 (G) (O)

Сенегал (фр. Sénégal ), рәсми атамаһы Сенегал Республикаһы (фр. République du Sénégal) — Көнбайыш Африкалағы дәүләт. Дәүләттең исеме Сенегал йылғаһынан килеп сыҡҡан.

Көнбайышта Атлантик океан, төньяҡта Мавритания, көнсығышта Мали, көньяҡта Гвинея һәм Гвинея-Бисау менән сиктәш. Территорияның эсендә Гамбия дәүләте урынлашҡан, ул Атлантик океандан Сенегал эсенә яҡынса 300 саҡрымға һуҙылған.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Империялар осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Б. э. VI быуаты баштарында Сенегал территорияһында ике этник төркөм — волоф һәм серер барлыҡҡа килә. IX быуатта Сенегал йылғаһы үҙәнен тағы бер этник төркөм — тукулер төйәк итә һәм IX — XIV быуаттарҙа көнсығыш Сенегалда Уларҙың Текрур дәүләте өҫтөнлөк ала. XV быуатҡа Волоф һәм Серер дәүләттәре лә ойоша.

Колонияға тилемге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҡынса XI быуатта Сенегалда ислам дине өҫтөнлөк итә башлай.

XIV быуатта төбәктә бер нисә батшалыҡ була, уларҙың иң көслөһө - Джолоф.

XV быуатта Сенегал ярҙарында европалылар күренә башлай. Тәүгеләре португал диңгеҙселәре була, ә 1633 йылда илгә инглиз һәм француз сауҙагәрҙәре аяҡ баҫа. XVII-XVIII быуаттарҙа Европа менән Африка араһындағы сауҙала ҡолдар менән һатыу итеү торған һайын ҙурыраҡ урын ала бара. Африка хакимдары күршеләренә һөжүм итеп әсирҙәр алған һәм уларҙы европалыларға һатҡан.

Колония осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XVII быуат уртаһынан XIX быуат аҙағына тиклем Көнбайыш Африка территорияларын Франция колонизациялай. Тәүҙә француздар Сенегал компанияһын ойошторалар, ә 1638 йылда Сенегал йылғаһы тамағында Сен-Луи сауҙа портына нигеҙ һалалар (1659 йылдан Сен-Луи ҡалаһы). Ул сауҙа факторияһына һәм француз флоты өсөн йөк күсереп тейәү үҙәгенә әйләнә. 1693 — 1814 йылдарҙа Англия менән Франция араһында Сенегалдың яр буйы өсөн көрәш бара. XIX быуаттың икенсе яртыһында француздар Сенегалдың эске райондарын үҙләштерә башлай. 1848 йылда Сенегалда ҡоллоҡ тыйыла. Француздар Сенегалдағы биләмәләрен киңәйтә һәм эске райондарҙы буйһондора. 1860 йылда Сенегалдың иң ҙур ҡәбиләһе тукулерҙар башлығы Хадж Омар Франция протекторатын таный һәм 1890 йылға Сенегалдың бөтә ҡәбиләләре лә француздарға буйһона. Француздар Сенегалдан ҡытай сәтләүеге сығаралар, аҙ миҡдарҙа алтын табыла. 1885 йылда Сен-Луи — Дакар тимер юлы төҙөлә. 1895 йылда Сенегал француз Көнбайыш Африкаһының өлөшөнә әйләнә, ә 1902 йылда Дакар был колонияның хакимиәт үҙәге була. Ҡайһы берҙәр Франция гражданлығын ала башлай. Бөтә Көнбайыш Африканың колониаль хакимиәт органдары өсөн ҡара тәнлеләрҙән кадрҙар әҙерләүсе уҡыу йорттары асыла. Африкандарҙан француз армияһы частары - сенегал уҡсылары батальондары төҙөлә башлай. 1909—1923 йылдарҙа Дакарҙан күрше француз колонияһы Малиға тимер юл һалына. 1959—1960 йылдарҙа Сенегал Мали менән берләштерелә. 1946 йылда Сенегалда йәшәүселәргә барыһына ла Франция гражданлығы бирелә, ә Сенегал үҙе Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы статусын ала.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Африка илдәре
Алжир · Ангола · Бенин · Ботсвана · Буркина-Фасо · Бурунди · Габон · Гамбия · Гана · Гвинея · Гвинея-Бисау · Джибути · Замбия · Зимбабве · Кабо-Верде · Камерун · Кения · Комор · Конго Демократик Республикаһы · Конго Республикаһы · Кот-д’Ивуар · Лесото · Либерия · Ливия · Маврикий · Мавритания · Мадагаскар · Малави · Мали · Марокко · Мозамбик · Мысыр · Намибия · Нигер · Нигерия · Руанда · Сан-Томе һәм Принсипи · Свазиленд · Сейшель Утрауҙары · Сенегал · Сомали · Судан · Сьерра-Леоне · Танзания · Того · Тунис · Уганда · Үҙәк Африка Республикаһы · Чад · Экватор Гвинеяһы · Эритрея · Эфиопия · Көньяҡ Африка Республикаһы · Көньяҡ Судан

Мадейра


Азауад · Пунтленд · Галмудуг · Галмудуг · Джубаленд · Сомалиленд
LocationAfrica.png


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.