Ангола

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Республика Ангола
República de Angola
Ангола Ангола гербы
Ангола флагы Ангола гербы

Координаталар: 12°21′00″ ю. ш. 17°21′00″ в. д. / 12.35000° ю. ш. 17.35000° в. д. / -12.35000; 17.35000 (G) (O)

Девиз: «Virtus Unita Fortior

лат.:Берҙәмлек көс бирә»

Гимн: Ангола гимны
Angola (orthographic projection).svg
Бойондороҡһоҙлоҡ датаһы 11 ноябрь 1975 (Португалиянан дәүләтенән)
Рәсми тел португал
Баш ҡала Луанда
Эре ҡалалары Луанда
Идара итеү формаһы Президент республикаһы
Президент

Вице-президент

Жозе Эдуарду душ Сантуш

Фернанду да Пьедаде Диаш душ Сантуш

Территория
• Барлығы
• Һыу өҫтө %
Донъялағы урыны: 22
1 246 700 км²
ҙур түгел
Халыҡ
• Баһалау (2009)
Тығыҙлыҡ

18 498 000[1] кеше (Урыны: 59)
14,8 кеше/км²
КПҮИ  0.564 (Урыны: 143)
Валюта кванза (AOA,код 973)
Код ISO AGO
Телефон коды +244
Сәғәт бүлкәте 1

Анго́ла (порт. Angola, рәсми исеме — Анго́ла Республикаһы (порт. República de Angola ʁɛˈpublikɐ dɨ ɐ̃ˈɡɔlɐ) — Көньяҡ Африкалағы дәүләт.

Көньяҡтан Намибия, төньяҡ-көнсығыштан һәм төньяҡтан Конго Демократик Республикаһы, көнсығыштан Замбия һәм Конго Республикаһы (Кабинда анклавы) менән сиктәш. Атлантик океан менән йыуыла. Португалияның элекке колонияһы.

1976 йылдың 1 декабренән БМО ағзаһы.

Тарихы[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1482 — диңгеҙсе Диогу Кан етәкләгән Португалия экспедицияһы Ангола ярына аяҡ баҫа.
  • 1576 — португалдар Сан-Паулу-ди-Луанда фордын төҙөй, һуңынан ул Анголаның баш ҡалаһы була. XIX быуат уртаһына тиклем Анголала португалдарҙың төп шөғөлө ҡоллоҡҡа һатыу була; яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, 300 йыл эсендә илдән (башлыса Бразилияға) 5 миллион кеше сығарылған.
  • 18851894Португалия, Бельгия, Германия һәм Англия килешеүе нигеҙендә Анголаның хәҙерге сиктәре билдәләнә.
  • 1951 — Ангола Португалияның «диңгеҙ аръяғы провинцияһы» статусын ала
  • 1950-се йылдар — беренсе баш күтәреүселәр төркөмө барлыҡҡа килә — МПЛА, УПА.
  • 1961 —Холден Роберто етәкләгән португалдарға ҡаршы ихтилал. Баш күтәреүселәр лагеры күрше Конгола (Киншаса) урынлаша. Ангола азатлығы өсөн һуғыш 14 йыл дауам итә. Шул уҡ ваҡытта МПЛА һәм ФНЛА араһында ҡаршылыҡтар килеп сыға
  • 1962 —Холден Роберто етәкселегендә ситтә Ангола республикаһы хөкүмәте ойошторола.
  • 1974 — Португалияла «ҡәнәфер революцияһы». Португалия бөтә колонияларын азат итә.
  • 1975, 11 ноябрь — Ангола бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. Беренсе президенты МПЛА лидеры Агостиньо Нето була. Азатлыҡ илгә тыныслыҡ килтермәй. Илдә советтар яҡлы МПЛА һәм американдар яҡлы УНИТА , ФНЛА араһында граждандар һуғышы башлана. Был һуғыш милләт-ара ҡаршылыҡтар араҡаһында көсәйә.
  • 1975 — МПЛА регуляр Куба армияһы ярҙамын ҡуллана, УНИТА — КАР ярҙамын ҡуллана, ФНЛА — Заир ярҙамы менән файҙалана.
Граждандар һуғышы ваҡытында Луандала хәрби парад
  • 1977, 1978 —Генерал Мбумба етәкселегендәге Ангола армияһы Заирға баҫып инә. 1977 йылда Марокко ғәскәрҙәре Заирға Ангола баҫымтаһын кире ҡағырға ярҙам итә.
  • 1979 — Ангола президенты итеп МПЛА лидеры Жозе Эдуарду душ Сантуш тәғәйенләнә.
  • 1980 — хөкүмәт армиһы ФНЛА армияһын тар-мар итә.
  • 1992 — Советтар Союзы ярҙамынан мәхрүм булғас, МПЛА иғтибарын АҠШ-ҡа йүнәлтә.
  • 2002 — көнсығыш Мишоко провинцияһында хөкүмәт ғәскәрҙәре менән атыш ваҡытында УНИТА лидеры Жонаша Савимби һәләк була. Анголала граждандар һуғышы тамамлана.
  • 2010 — Анголала футбол буйынса африкандарҙың милли кубогы уҙғарыла.

Рәсәй Федерацияһы менән дипломатик мөнәсәбәттәре бар (11.11.1975 йылда СССР менән төҙөлгән).

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Department of Economic and Social AffairsPopulation Division (2009). «World Population Prospects, Table A.1» (.PDF) (United Nations). Проверено 2009-03-12.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | Вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Африка Ҡалып:Африка союзы Ҡалып:Латинский Союз Ҡалып:CPLP


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.