Замбия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Замбия Республикаһы
Republic of Zambia  (инг.)
Dziko la Zambia  (ньянджа)
Flag of Zambia.svg Coat of arms of Zambia.svg
Флаг Герб
Девиз: «Бер Замбия, бер милләт (ингл. One Zambia, One Nation
Гимн: «Ғорур һәм азат Замбия хаҡында баҫ һәм йырла»
Zambia (orthographic projection).svg
Үҙаллылыҡ датаһы 24 октябрь 1964Бөйөк Британия)
Рәсми тел инглиз теле
Баш ҡала Лусака
Эре ҡала Лусака
Идара итеү төрө Президент республикаһы
Президент
Вице-президент
Майкл Сата
Гай Скотт
Территория
• Бөтәһе
• % һыу өҫтө
38
752 614 км²
1
Халыҡ
• Һаны (2013)
• Халыҡ тығыҙлығы

14 222 233[1][2] чел. (70)
17,2 чел./км²
ВВП
  • Бөтәһе (2004)
  • Бер кешегә

9 853 млрд. долл. (136)
900 долл.
ИЧР (2013) 0,448 (низкий) (163 урын)
Валюта Замбия квачаһы (ZMK)
Интернет-домен .zm
Код ISO ZM
МОК коды ZAM
Телефон коды +260
Сәғәт бүлкәте +2

Координаталар: 14°07′00″ ю. ш. 27°38′00″ в. д. / 14.11667° ю. ш. 27.63333° в. д. / -14.11667; 27.63333 (G) (O)

Замбия (ингл. Zambia), тулы рәсми исеме — Замбия Республикаһы (ингл. Republic of Zambia) — Көньяҡ Африкалағы дәүләт. Конго Демократик Республикаһы, Танзания, Малави, Мозамбик, Зимбабве, Ботсвана, Намибия, Ангола менән сиктәш, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. Баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы — Лусака.

1964 йылда Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алған.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Замбия Көньяҡ Африкала урынлашҡан. Тропик климатлы, диңгеҙгә сығыу юлы булмаған, башлыса яйлала ятҡан ил. Майҙаны 752 614 км², донъяла 38-се урында. Территорияһы Замбези һәм Конго йылғалары бассейнына ҡарай. Замбия менән Зимбабве сигендә Замбези йылғаһында шарлауыҡтар, шул иҫәптән атаҡлы Виктория шарлауығы урынлашҡан.

Файҙалы ҡаҙылмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер аҫты байлыҡтарынан баҡыр, кобальт, зөбәржәттәр, алтын, көмөш, уран, ҡурғаш, цинк, күмер, марганец бар.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Замбия территорияһында борондан кешеләр йәшәгән. Бер нисә мең йыл элек унда бушмен ҡәбиләләре (һунарсылар һәм йыйыусылар) көн иткән. Беҙҙең эра башында бушмендарҙы төньяҡтан килгән готтентоттар (игенселәр һәм малсылар) ҡыҫырыҡлап сығарған. Бер мең йыл самаһы ваҡыт үткәс, готтентоттарҙы Үҙәк Африканан килгән банту ҡәбиләләре ҡыҫырыҡлап сығарған.

XVIII быуатта Баротсе ҡол биләүселек дәүләте барлыҡҡа килгән. Шул уҡ XVIII быуатта тәүге европалылар килә башлай (португалдар). Ә XIX быуатта Замбия Төньяҡ Родезия исеме аҫтында Британия протекторатына әйләнә. XX быуатта, 1964 йылда, Замбия бойондороҡһоҙлоҡ ала.

Сәйәси ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Замбия — күп партиялы системалы демократик ил. Дәүләт башлығы, хөкүмәт етәксеһе һәм баш командуюущий булып президент тора. Ул 5 йылға бер һайлана, бер кеше ике мөҙҙәттән ашыу президент вазифаһын биләй алмай. Парламент — Милли ассамблея — 158 депутаттан тора, 150-һе һайлана, һигеҙе президент тарафынан тәғәйенләнә. Парламент 5 йылға һайлана, президент уны таратыу хоҡуғына эйә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 май 2013. 9 май 2013 тикшерелгән.
  2. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). «World Population Prospects, Table A.1» (.PDF) (United Nations). Проверено 2009-03-12.


Африка илдәре
Алжир · Ангола · Бенин · Ботсвана · Буркина-Фасо · Бурунди · Габон · Гамбия · Гана · Гвинея · Гвинея-Бисау · Джибути · Замбия · Зимбабве · Кабо-Верде · Камерун · Кения · Комор · Конго Демократик Республикаһы · Конго Республикаһы · Кот-д’Ивуар · Лесото · Либерия · Ливия · Маврикий · Мавритания · Мадагаскар · Малави · Мали · Марокко · Мозамбик · Мысыр · Намибия · Нигер · Нигерия · Руанда · Сан-Томе һәм Принсипи · Свазиленд · Сейшель Утрауҙары · Сенегал · Сомали · Судан · Сьерра-Леоне · Танзания · Того · Тунис · Уганда · Үҙәк Африка Республикаһы · Чад · Экватор Гвинеяһы · Эритрея · Эфиопия · Көньяҡ Африка Республикаһы · Көньяҡ Судан

Мадейра


Азауад · Пунтленд · Галмудуг · Галмудуг · Джубаленд · Сомалиленд
LocationAfrica.png


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.