Замбия

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Замбия Республикаһы
Republic of Zambia  (инг.)
Dziko la Zambia  (ньянджа)
Замбия Замбияның гербы
Замбияның флагы Замбияның гербы

Координаталар: 14°07′00″ ю. ш. 27°38′00″ в. д. / 14.11667° ю. ш. 27.63333° в. д. / -14.11667; 27.63333 (G) (O)

Девиз: «Бер Замбия, бер милләт (ингл. One Zambia, One Nation
Гимн: Замбияның гимны
Zambia (orthographic projection).svg
Бойондороҡһоҙлоҡ датаһы 24 октябрь 1964 (Бөйөк Британия дәүләтенән)
Рәсми тел инглиз теле
Баш ҡала Лусака
Эре ҡалаһы Лусака
Идара итеү формаһы Президент республикаһы
Президент
Вице-президент
Майкл Сата
Гай Скотт
Территория
• Барлығы
• Һыу өҫтө %
Донъялағы урыны: 38
752 614 км²
1
Халыҡ
• Баһалау (2013)
Тығыҙлыҡ

14 222 233[1][2] кеше (Урыны: 70)
17,2 кеше/км²
ЭТП
  • Барлығы (2004)
  • Йән башына

9 853 млрд. $ (Урыны: 136)
900 $
КПҮИ (2013) 0,448 (низкий) (Урыны: 163)
Валюта Замбия квачаһы (ZMK)
Интернет-домены .zm
Телефон коды +260
Сәғәт бүлкәте +2

Замбия (ингл. Zambia), тулы рәсми исеме — Замбия Республикаһы (ингл. Republic of Zambia) — Көньяҡ Африкалағы дәүләт. Конго Демократик Республикаһы, Танзания, Малави, Мозамбик, Зимбабве, Ботсвана, Намибия, Ангола менән сиктәш, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. Баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы — Лусака.

1964 йылда Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алған.

Географияһы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Замбия Көньяҡ Африкала урынлашҡан. Тропик климатлы, диңгеҙгә сығыу юлы булмаған, башлыса яйлала ятҡан ил. Майҙаны 752 614 км², донъяла 38-се урында. Территорияһы Замбези һәм Конго йылғалары бассейнына ҡарай. Замбия менән Зимбабве сигендә Замбези йылғаһында шарлауыҡтар, шул иҫәптән атаҡлы Виктория шарлауығы урынлашҡан.

Файҙалы ҡаҙылмалар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Ер аҫты байлыҡтарынан баҡыр, кобальт, зөбәржәттәр, алтын, көмөш, уран, ҡурғаш, цинк, күмер, марганец бар.

Тарихы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Замбия территорияһында борондан кешеләр йәшәгән. Бер нисә мең йыл элек унда бушмен ҡәбиләләре (һунарсылар һәм йыйыусылар) көн иткән. Беҙҙең эра башында бушмендарҙы төньяҡтан килгән готтентоттар (игенселәр һәм малсылар) ҡыҫырыҡлап сығарған. Бер мең йыл самаһы ваҡыт үткәс, готтентоттарҙы Үҙәк Африканан килгән банту ҡәбиләләре ҡыҫырыҡлап сығарған.

XVIII быуатта Баротсе ҡол биләүселек дәүләте барлыҡҡа килгән. Шул уҡ XVIII быуатта тәүге европалылар килә башлай (португалдар). Ә XIX быуатта Замбия Төньяҡ Родезия исеме аҫтында Британия протекторатына әйләнә. XX быуатта, 1964 йылда, Замбия бойондороҡһоҙлоҡ ала.

Сәйәси ҡоролошо[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Замбия — күп партиялы системалы демократик ил. Дәүләт башлығы, хөкүмәт етәксеһе һәм баш командуюущий булып президент тора. Ул 5 йылға бер һайлана, бер кеше ике мөҙҙәттән ашыу президент вазифаһын биләй алмай. Парламент — Милли ассамблея — 158 депутаттан тора, 150-һе һайлана, һигеҙе президент тарафынан тәғәйенләнә. Парламент 5 йылға һайлана, президент уны таратыу хоҡуғына эйә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  1. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 май 2013. 9 май 2013 тикшерелгән.
  2. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). «World Population Prospects, Table A.1» (.PDF) (United Nations). Проверено 2009-03-12.


Донъя Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.