Марков Константин Константинович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Марков Константин Константинович
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 7 (20) май 1905
Тыуған урыны Выборг, Великое княжество Финляндское[d], Рәсәй империяһы[1]
Вафат булған көнө 18 сентябрь 1980({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:18|2|0}}) (75 йәш)
Вафат булған урыны Мәскәү ҡалаһы, СССР
Ерләнгән урыны Кунцево зыяраты[d]
Һөнәр төрө геолог, географ
Эшмәкәрлек төрө физик география[d]
Эш урыны М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Уҡыу йорто Санкт-Петербург дәүләт университеты
Ғилми дәрәжә география фәндәре докторы[d]
Аспиранттар Александровский, Александр Леонтьевич[d] һәм Величко, Андрей Алексеевич[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Октябрь Революцияһы ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены СССР дәүләт премияһы РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре премия имени М. В. Ломоносова

Марков Константин Константинович (7 [20] май 1905 — 18 сентябрь 1980) — СССР географы, геоморфологы, география фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры, СССР фәндәр академияһы академигы (1970). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1971). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1966).

Польша (1955 йылдан) һәм Хорватия география йәмғиәттәренең почетлы ағзаһы, Лодзь университетының почетлы докторы.

Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1905 йылдың 7 (20) майында Выборг ҡалаһында инженер-төҙөүсе Константин Васильевич (1914 йылда айырылышҡандар[2]) һәм Мария Ивановна (1879—1921) Марковтар ғаиләһендә тыуған.

1917—1918 йылдарҙа Санкт-Петербургта, аҙаҡ Анапа ҡалаһына күскән В. П. Кузьминаның училищеһында уҡый.

1921—1926 йылдарҙа Петроградта География институтында (Ленинград университеты) уҡый, унда аспирантурала ҡала. Таджик-Памир экспедицияһында (1932—1935) ҡатнаша.

1935 йылдан СССР Фәндәр академияһының Геоморфология институты хеҙмәткәре булып эшләй, ул СССР Фәндәр академияһы менән бергә Ленинградтан Мәскәүгә күсә. Унда институт СССР Фәндәр академияһының География институты тип үҙгәртелә. 1938 йылдан геоморфология бүлеген етәкләй.

1939 йылда И. П. Герасимов менән берлектә беҙҙең ил территорияһында боҙлоҡ осоро тарихы буйынса СССР-ҙа беренсе мәғлүмәт төҙөй[3].

1940 йылдан — Мәскәү дәүләт университеты профессоры, 1945—1955 йылдарҙа — Мәскәү дәүләт университетының география факультеты деканы, бында бер нисә яңы кафедра ойоштора. 1946 йылдан — палеогеография кафедраһы мөдире (артабан — дөйөм физик география һәм палеогеография кафедраһы).

1942 йылда «Хәрби география» лекциялар курсын эшләй.

Ленинград өлкәһенең төньяҡ-көнбайышына һәм Карелияға, Памирға һәм Тянь-Шангә, СССР-ҙың Европа өлөшөнөң бик күп райондарына, Врангел утрауына, Кольский ярымутрауына, Кавказға, Көнбайыш һәм Көнсығыш Себергә экспедицияларҙа ҡатнаша. Европаның һәм Америка Ҡушма Штаттары-ның күп кенә илдәрендә була.

Антарктиданы өйрәнеү буйынса өс экспедицияла (1955—1960), шулай уҡ океанография экспедицияһында ҡатнаша.

«Антарктика атласы» авторҙарының береһе.

Төп хеҙмәттәре түбәндәге йүнәлештәргә арналған: СССР территорияһында дүртенсел осорҙо өйрәнеү буйынса, географик тикшеренеүҙәргә тарихи принциптарҙы индереү буйынса, физик география һәм геоморфологияның дөйөм теорияһы буйынса, арауыҡтар һәм ваҡытлы законлылыҡтар нисбәте (географик күренештәрҙең метахронлылығы); географик тикшеренеүҙәргә аналитик ысулдарҙы ғәмәлгә индереү буйынса фундаменталь тикшеренеүҙәр.

1960 йылдан СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.

1970 йылда СССР Фәндәр академияһының академигы итеп һайлана.

1980 йылдың 18 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була, Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Һеңлеһе — Маркова, Надежда Константиновна (1904—1941) — географ, репрессияланған (1928), Ленинград блокадаһында һәләк була.
  • өлкән ағаһы — Марков, Георгий Константинович (1902—1941), Ленинград блокадаһында һәләк була.

Билдәле урыҫ мәғрифәтселәре Второвтар ғаиләһенән булған әсәһе (ҡыҙ фамилияһы Досс)[4] яғынан ата-бабалары: ҡарт олатайҙың атайы — А. И. Второв (1772—1844) — мәғрифәтсе; ҡарт олатаһы — Н. И. Второв (1818—1865) — тарихсы.

  • олатаһы — Досс, Иван Федорович — Волга-Кама банкының идара рәйесе
  • инәйе — Синакевич, Ольга Викторовна (1876—1959) — әсәһенең ике туған апайы, ул үлгәндән һуң уның балаларын тәрбиәләй.

Ҡатыны (1932 йылдың 15 апреленән) — Жузе, Анастасия Пантелеймоновна (1905—1981), микропалеонтолог[5].

  • Дмитрий (1938—1942), Алена (1939—1942), һуғыш ваҡытында Алматы ҡалаһында эвакуацияла һәләк булалар[6].
  • Маркова, Анастасия Константиновна (1943 йыл) — палеогеограф һәм палеонтолог.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ойошмаларҙа ағзалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1948 — КПСС
  • Дүртенсел осорҙо өйрәнеү буйынса комиссия.

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

300-ҙән ашыу фәнни эштәр авторы[9], улар араһында:

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Марков Константин Константинович // Большая советская энциклопедия (урыҫ): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Марков К. К. Воспоминания: Отец // Константин Константинович Марков: воспоминания, очерки, научные статьи. Москва: Географический факультет МГУ, Смоленск: Маджента, 2005. С. 181—182.
  3. Герасимов И. П., Марков К. К.: Ледниковый период на территории СССР Физико-географические условия ледникового периода
  4. Марков К. К. Иван Алексеевич Второв // Природа. 2005. № 7. С. 67-72.
  5. К 100-летию со дня рождения К. К. Маркова и А. П. Жузе // Природа. 2005. № 7. С. 59-67.
  6. Мухина В. В., Казарина Г. Х., Маркова А. К. Воспоминания об Анастасии Пантелеймоновне Жузе // Константин Константинович Марков: воспоминания, очерки, научные статьи. Москва: Географический факультет МГУ, Смоленск: Маджента, 2005. С. 52-61.
  7. Указ Президиума Верховного Совета СССР от 23 января 1980 года. См.: «Награждение орденами и медалями СССР» // «Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик». — № 5 (2027) от 30 января 1980 года. — Стр.99.
  8. Марков Константин Константинович на сайте Архивов РАН
  9. Библиография К. К. Маркова в Информационной системе «История геологии и горного дела» ГИН РАН.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]