Мәскәй әбей

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Мәскәй әбей
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ
Из вымышленного мира русская сказка[d]
Божество относится к славянская мифология[d]
Commons-logo.svg Мәскәй әбей Викимилектә

Мәскәй әбей — башҡорт мифологияһында яуыз йән эйәһе. Хөрәфәттәр, тылсымлы әкиәттәр персонажы.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорттарҙың ышаныуҙары буйынса, Мәскәй әбей — үлгән сихырсының йәки йыназа уҡылмай күмелгән кешенең йәне. Төндә утлы шар рәүешендә осоп йөрөй, кешеләргә ауырыу, сихыр, зәхмәт ҡағылдыра.

Әкиәттәрҙә, төрлө ҡиәфәткә инеп, кешеләргә зыян килтергән ҡарсыҡ итеп һүрәтләнә. Кешеләрҙе ашай (“Мәскәйҙең үлеме”, “Шәғәле” һәм башҡа әкиәттәр), уларҙың ҡанын йәки елеген һура (“Ете ҡыҙ”, “Ҡамыр батыр” һәм башҡалар) , башҡа ҡот осҡос яуызлыҡтар ҡыла. Мәскәй әбей геройға ярҙам иткән осраҡтар ҙа була — уға дөрөҫ юл күрһәтә, кәңәш бирә (“Батша, егет, аждаһа”).

“Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу” эпосында иһә Мәскәй бөтөнләй башҡа образда: кеше аяғы баҫмаған тауҙарҙа йәшәгән 500 йәшлек изге күңелле тылсым эйәһе итеп һүрәтләнә[1][2][3].

Урыҫ мифологияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәскәйгә оҡшаш персонаждар күп халыҡтарҙың мифологияһында, шул иҫәптән, славяндарҙа (урыҫ халҡында) ла бар. Төп атамаһы - Баба-яга, уның төрлө варианттары бар.

Ба́ба-яга́ (рус. Яга, яга-баба, еги-баба, ягая, Ягишна, Ягабова, Егибоба; белор. Ба́ба-Яга́, Ба́ба-Юга́, Ягіня; укр. Баба-Язя, Язя, Язі-баба, Гадра; пол. jędza, babojędza; чех jezinka, Ježibaba[4] «ведьма», «урман ҡарсығы»; в.-сер. баба jега; слов. jaga baba, ježi baba)[5][6] — славян мифологияһы һәм фольклоры персонажы, бигерәк тә славян халыҡтарының тылсымлы әкиәттәрендә йыш осрай. Ул шөкәтһеҙ, тылсымлы нәмәләре булған, магияға эйә ҡарсыҡ итеп һүрәтләнә.Ҡайһы бер әкиәттәрҙә сихырсы ҡарсыҡ, убыр[7]. Йышыраҡ  — тиҫкәре персонаж, әммә ҡайһы бер осраҡтарҙа геройға ярҙам итеп тә ебәрә [8]. Урыҫ мифологияһынан тыш словак[9] һәм чех[10] әкиәттәрендә осрай.

Баба-яга тураһында яҙма рәүештә телгә алыу 1588 йылда булған - инглиз сәйәхәтсеһе Джильс Флетчер «Урыҫ дәүләте тураһында» тигән китабында уның хаҡында яҙған. Ул кешеләр табынған «алтын йәки яга-баба» тураһында ишетеп, Пермь крайына килгән дә бының буш хәбәр икәнен асыҡлаған [11].

Экранда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Баба-яга ролендә иң күбе Георгий Милляр уйнаған, ул төшкән фильмдар:

  • «Василиса Прекрасная» (фильм, 1939)
  • «Морозко (фильм)» (1964)
  • «Огонь, вода и… медные трубы» (1967)
  • «Золотые рога» (1972)

Фильмдар

  • «Весёлое волшебство» (1969) — Валентина Сперантова
  • «В тринадцатом часу ночи» (1969) — Зиновий Гердт
  • «Лада из страны берендеев» (1971) — Майя Булгакова
  • «Баба-яга» (Франция-Италия, 1973).
  • «Новогодние приключения Маши и Вити» (1975) — Валентина Кособуцкая
  • «Как Иванушка-дурачок за чудом ходил» (1977) һәм «Сказка про влюблённого маляра» (1987)— Мария Барабанова
  • «Там, на неведомых дорожках…» (1982) һәм «После дождичка в четверг» (1985) — Татьяна Пельтцер (игелекле Баба-Яга)
  • «Лиловый шар (фильм)» (1987) — Светлана Харитонова
  • «Остров ржавого генерала» (1988) — Александр Леньков (робот Баба-Яга)
  • «Дед Мороз» (ингл. Father Frost) (1996) — Дональд О’Коннор
  • «Сказ про Федота-стрельца» (2001) — Ольга Волкова
  • «Чудеса в Решетове (фильм)» (2004) — Ёла Санько
  • «Лесная царевна» (2004) — Галина Морачева
  • «Новая старая сказка» (2006) — Елена Санаева
  • «Книга мастеров» (2009) — Лия Ахеджакова
  • «Приключения в Тридесятом царстве» (2010) — Анна Якунина
  • «Морозко (фильм, 2010)|Морозко» (2010) — Кристина Орбакайте
  • «Реальная сказка (фильм)» (2011) — Людмила Полякова
  • «Добрая фея» (Испания, 2015) — Макарена Риверо
  • «Польские легенды» (серия фильмов) (Польша, 2016) — Катаржина Поспех
  • «Последний богатырь» (2017) — Светлана Колпакова

Мультфильмдар

  • «Ивашко и Баба-Яга (мультфильм)|Ивашко и Баба-Яга» (1938)
  • «Гуси-лебеди (мультфильм)» (1949)
  • «Царевна-Лягушка (мультфильм, 1954)» (1954)
  • «Конец Чёрной топи» (1960)
  • «Про злую мачеху» (1966)
  • «Сказка сказывается» (1970)
  • «Царевна-Лягушка (мультфильм, 1971)» (1971)
  • «Василиса Прекрасная (мультфильм)» (1977)
  • «Два клёна» (1977)
  • «Жихарка» (1977)
  • «Летучий корабль (мультфильм)» (1979)
  • «Баба-яга против!» (1980)
  • «Ивашка из Дворца пионеров» (1981)
  • «А в этой сказке было так…» (1984)
  • «Домовёнок Кузя» (1985—1987)
  • «Ну, погоди! (выпуск 16)» (16-й выпуск) (1986)
  • «Уважаемый леший» (1988)
  • «Два богатыря (мультфильм)» (1989)
  • «Фантазёры из деревни Угоры (мультфильм)» (1994)
  • «Барток Великолепный» (1999)
  • «Бабка Ёжка и другие» (2006)
  • «Новые приключения Бабки Ёжки» (2008)
  • «Добрыня Никитич и Змей Горыныч» (2006; Россия)
  • «Про Федота-стрельца, удалого молодца (мультфильм)|» (2008; Россия)
  • «Иван Царевич и Серый Волк» (2011; Рәсәй)
  • «Три богатыря на дальних берегах» (2012; Рәсәй)
  • «Царевны» (2018; Роәсәй)

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Бефана
  • Калинов мост

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башҡорт халыҡ ижады. Әкиәттәр. 1—2‑се кит. Өфө, 1976
  2. Башҡорт халыҡ ижады.1‑се т. Йола фольклоры. Өфө, 1995
  3. Башҡорт халыҡ ижады. 4‑се т. Эпос. Өфө, 1999
  4. Потебня А. А. «О мифическом значении некоторых поверий и обрядов» (1865) с. 270
  5. Петрухин, 2012, с. 614
  6. Дубровський, 1918, с. 5
  7. Гуманитарный словарь, 2002
  8. НИЭ, 2002, Обычно выступает в качестве враждебной человеку силы, реже — помощницы героя, с. 78
  9. Заколдованный замок
  10. Ян Деда и красная баба-яга
  11. Флетчер Д. Гл. XX. О пермяках, самоедах и лопарях // О государстве русском : [1588 г.] : [пер. с англ.]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

урыҫ телендә
башҡа телдәрҙә

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]