Нурлат районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Норлат районы битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Нурлат районы
Флаг[d]Герб[d]
Flag of Nurlatsky District.pngNurlatCoa2006.gif
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 10 август 1930
Рәсми атамаһы Нурлатский район
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg Рәсәй
Административ үҙәк Норлат
Административ-территориаль берәмек Татарстан Республикаһы һәм Татар Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы[d]
Халыҡ һаны 56 962 кеше (1 ғинуар 2018)[1]
Майҙан 2309 км²
Рәсми сайт nurlat.tatarstan.ru
Урынлашыу картаһы
Позицион карта
Commons-logo.svg Нурлат районы Викимилектә

Нурлат районы (татар. Nurlat rayonı, Нурлат районы) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы составындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек (муниципаль район)

Административ үҙәге — Нурлат.

Райондағы Оло Сәрмәсән йылғаһы
район үҙәге — Нурлат ҡалаһы
Аҡсумла ауылы
Сыуаш Тимерлеге ауылы

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Республиканың көньяғында урынлашҡан. Татарстан Республикаһының Әлки, Алексеевск, Аксубай, Сәрмәсән райондары, Һамар өлкәһе (Кошкинский һәм Челно-Вершинский райондары), Ульяновск өлкәһе (Новомалыклинский районы) менән сиктәш.

Иң ҙур йылғалары — Оло Сәрмәсән, Ҡондорса, Оло Сульча.

Район территорияһы буйынса МәскәүУльяновскӨфө тимер юл магистрале үтә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район территорияһы 1920 йылға тиклем Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе һәм Һамар губернаһы Мәләкәс өйәҙенә ингән, 1920 йылдан алып 1928 йылға — Татар АССР-ының Чистай кантонына һәм Һамар губернаһы Мәләкәс өйәҙенә, 1928 йылдан 1930 йылға тиклем — Чистай кантонына ингән.

1930 йылдың 1 авгусында Октябрь районы тип үҙгәртелә.

1958 йылдың 16 июлендә район составына бөтөрөлгән Тельман районы территорияһының күпселек өлөшө ҡушыла.

1963-1965 йылдарҙа район сиктәре: башта реформа сиктәрендә эреләтеү арҡаһында бөтөрөлгән райондар иҫәбенә, унан һуң реформа барышында бөтөрөлгән райондарҙы тергеҙеү һөҙөмтәһендә ҙур үҙгәрештәр кисерә.

1987 йылдың 19 авгусында район биләмәһе составына, Яңы Тумба ауылын да индереп, Әлки районының бер өлөшө тапшырыла.

10 декабря 1997 года Октябрьский район переименован в Нурлатский.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
2002[2]2005[3]2006[4]2007[5]2008[6]2009[7]2010[8]
29 96929 17629 01228 85060 55028 67127 519
2011[9]2012[10]2013[11]2014[12]2015[13]2016[14]
60 01159 64859 48759 18258 71858 290
Урбанизация
Милли составы

2010 йыл башына ҡарата районда 60444 кеше йәшәгән, шул иҫәптән ҡалала - 32,2 мең кеше. Улар араһында татарҙар — 52 %, сыуаштар — 25 %, урыҫтар — 21 %, башҡа милләт вәкилдәре — 1 %.

Карталары
Нурлатский район этник картаһы
Нурлатский дин районы картаһы

Муниципаль-территориаль ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Нурлат муниципаль районында 1 ҡала һәм 26 ауыл биләмәһе һәм улар составында 83 тораҡ пункт иҫәпләнә[15]е[16].

Муниципаль берәмек Заголовок 3 = Административ үҙәк Заголовок 4= Количество
населённых
пунктов
Заголовок3Заголовок4НаселениеПлощадь,
км2
1e-06 Городское поселение
1город Нурлат город Нурлат 1 33 141[14]
1.000002 Сельские поселения
2 Амзинское сельское поселение село Новая Амзя 5 826[14]
3 Андреевское сельское поселение село Андреевка 2 667[14]
4 Ахметовское сельское поселение деревня Ахметово 7 1571[14]
5 Бикуловское сельское поселение деревня Бикулово 1 458[14]
6 Биляр-Озерское сельское поселение село Биляр-Озеро 2 956[14]
7 Богдашкинское сельское поселение село Русское Богдашкино 1 553[14]
8 Бурметьевское сельское поселение село Бурметьево 3 1823[14]
9 Гайтанкинское сельское поселение село Гайтанкино 4 947[14]
10 Егоркинское сельское поселение село Егоркино 4 1659[14]
11 Елаурское сельское поселение село Елаур 6 641[14]
12 Зареченское сельское поселение посёлок Заречный 3 623[14]
13 Кычытканлы авыл җирлеге Кычытканлы авылы 1 525[14]
14 Кульбаево-Марасинское сельское поселение село Кульбаево-Мараса 3 714[14]
15 Мамыковское сельское поселение село Мамыково 2 1474[14]
16 Новоиглайкинское сельское поселение село Новое Иглайкино 6 1123[14]
17 Новотумбинское сельское поселение село Новая Тумба 2 250[14]
18 Селенгушское сельское поселение село Селенгуши 2 673[14]
19 Среднекамышлинское сельское поселение село Средняя Камышла 6 1459[14]
20 Староальметьевское сельское поселение село Старое Альметьево 3 637[14]
21 Старочелнинское сельское поселение село Старые Челны 3 1723[14]
22 Степноозерское сельское поселение село Степное Озеро 3 893[14]
23 Тимерлекское сельское поселение село Чувашский Тимерлек 5 577[14]
24 Тюрнясевское сельское поселение село Тюрнясево 3 1367[14]
25 Фомкинское сельское поселение село Фомкино 1 815[14]
26 Чулпановское сельское поселение село Чулпаново 1 1006[14]
27 Якушкинское сельское поселение село Якушкино 3 1189[14]

Тораҡ пункттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәғарифы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Нурлат муниципаль районы мәғариф системаһында эшләй уртаса 41урта, 1 гиназия, 3 төп, 15 башланғыс дөйөм белем биреү мәктәбе 7959ҡурғаусы, 8-се төр коррекционөйөм белем биреү мәктәп-интернаты 156 төрҙәре менән уҡый, һөнәрселек-99, өҫтәмә белем биреү учреждениеһы 1-се балалар-үҫмерҙәр үҙәге, 31 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында балалар менән ҡурғаусы 2525. 2007 йылдарҙа райондың белем биреү учреждениеларында яңы күренештәр асыла: был МОУ "Татар башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы «Алсу» с. 158 баланы ҡурғаусы. Уларҙың 115-е дошколенок, 43 1-4 класс уҡыусыһы. 1499 райондың белем биреү учреждениелары педагогтарының һәм уҡыусыларҙы уҡытыу, тәрбиәләү менән мәшғүл, улар 1156 (77 %) аттестовать, 48 (4 %) юғары квалификация категорияһына эйә кеше, 576(50 %)-1, 532(46 %)-2 квалификация категорияһы, 79 % юғары белемле була. Альметевский райондарҙа вәкиллектәр эшләй нефть институтын, Ҡазан дәүләт ауыл хужалығы академияһы филиалы, Мәскәү дәүләт иҡтисад, статистика һәм информатика, тисби вәкиллеге менән идара итеү академияһы,ҡазан университетының технология колледжы әҙерлек булды.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тәбиғәт байлығы булған нефть районының төп, райондың иҡтисады өсөн хәл иткес әһәмиәткә эйә булды, шуға күрә мөһим тармағы булып тора һәм эшкәртеү сәнәғәте ширҡәте. Эре сәнәғәт предприятиелары урынлашҡан райондар һыу НГДУ «Нурлатнефть» АО «Татнефть», ОАО «Татнефтепром-Зюзеевнефть», ОАО «Кондурчанефть», ОАО «Бенток», быраулау эштәре идаралығы Нурлатский ООО «Татнефть-быраулау» ЯСЙ, «шәкәр Нурлатский» һ. б.

Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ж районында магистраль аша үтә.-да. Мәскәү яғынан – Ульяновск – Өфө. Һәм районы пункты станцияһы станцияһы (көнбайыштан көнсығышҡа):

  • 1073 км (потоцкийҙарҙың), Нурлат (ст), 1081 км (ст), 1084 км (о.п.), Клиновка (сәфәр).

Төп автомобиль: 16К-0098 "Нурлат – АксубаевоЧистополь" (н Ҡазан), 16К-0131 "Нурлат – Кузайкино" (н Әлмәт) Нурлат һәм уны дауам – Бесәй – Борм (н Һамар, Ульяновск), Нурлат – Челно-Түбәһе, Мамыково – Билярск.

Киң мәғлүмәт саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район гәзитендә баҫылған «Дуҫлык» — «Дуҫлыҡ» — «Тусло» татар, сыуаш һәм рус теле.

Бди һәм райондар территорияһы сиктәрендә, уның өсөн "Телерадиокомпанияһы "Нурлат" (филиал АО "Татмедиа"). Сығарылыш сыға рус, татар һәм сыуаш телдәрендә.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  2. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  3. Административно-территориальное деление (АТД) за 2005 год. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 март 2015. 29 март 2015 тикшерелгән.
  4. Административно-территориальное деление (АТД) за 2006 год. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 март 2015. 29 март 2015 тикшерелгән.
  5. Административно-территориальное деление (АТД) за 2007 год. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 март 2015. 29 март 2015 тикшерелгән.
  6. Республика Татарстан. База данных показателей муниципальных образований на 1 января 2008-2014 годов
  7. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  8. Численность и размещение населения республики Татарстан. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года
  9. Оценка численности постоянного населения Республики Татарстан на 1 января 2011 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2015. 4 апрель 2015 тикшерелгән.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  12. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2014 года. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан. Казань, 2014. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 апрель 2014. 12 апрель 2014 тикшерелгән.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 14,14 14,15 14,16 14,17 14,18 14,19 14,20 14,21 14,22 14,23 14,24 14,25 14,26 14,27 14,28 14,29 14,30 14,31 14,32 Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2016 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 апрель 2016. 11 апрель 2016 тикшерелгән.
  15. Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года № 32-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования "Нурлатский муниципальный район" и муниципальных образований в его составе»
  16. Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года № 32-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования "Нурлатский муниципальный район" и муниципальных образований в его составе»
  17. Малая Камышла. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2016. 9 март 2016 тикшерелгән.
  18. Михайловка. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2016. 9 март 2016 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]