Тукумс

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Тукумс
ФлагГерб
Flag of Tukums.svgCoat of Arms of Tukums.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1795
Дәүләт Flag of Latvia.svg Латвия
Административ үҙәге Тукумсский край[d][1] һәм Туккумский уезд[d][2]
Административ-территориаль берәмек Тукумсский край[d]
Халыҡ һаны 17 075 кеше (1 ғинуар 2017)[3]
Туғандаш ҡала Плунге[d] һәм Шессель[d]
Почта индексы LV-3101, LV-3102, LV-3104
Commons-logo.svg Тукумс Викимилектә

Тукумс (лат.Tukums, нем.Tuckum) — Латвияла ҡала, Тукумс крайының административ үҙәге.

Риганан көнбайышҡа табан 65 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Рига, Елгава, Вентспилсҡа ҡарай тимер юлдар линияһы үҙәге.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XIбыуаттарҙа ҡала урынында ливалар ауылы барлыҡҡа килә. 1299 йылда бында немец рыцарҙары нығытылған замок төҙөй, һуңынан ул Ливон ордены геррмейстерҙарының резиденцияһы булып хеҙмәт итә. 1445 йылда ауылға ҡала статусы менән Туккум (нем. Tuckum) исеме бирелә.

1561 йылда орден ҡолатылғандан һуң замок Речь Посполитаяға лен рәүешендә курлянд герцогына тапшырыла. Шул ваҡытта уҡ һарай янында ҙур ауыл булған.

Ҡаланың төп иҫтәлекле урыны— XIII быуаттың Ливон ордены һарайынан ҡалған «Пилс» башняһы («Һарай»)[4]. Башня үҙ заманында ат һарайы, склад һәм төрмә булып хеҙмәт иткән, ә 1995 йылда унда ҡаланың тарих музейы асыла.

XIX быуат аҙағында ҡалала, ул саҡта Курлянд губернаһының өйәҙ үҙәге булараҡ, 7542 кеше йәшәй, шуларҙың байтаҡ өлөшөн йәһүдтәр тәшкил итә. Ҡалала православие сиркәүе, лютеран кирхаһы (XVI быуат), рим-католик костёлы һәм синагога, 11 уҡыу йорто булған. Сауҙа Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге мөхәррирҙәре баһаһы менән ҙур булмаған. 46 мең һумлыҡ етештереү менән 8 завод һәм фабрика (татлы тамыр заводы) булған. 1898 йылда килем 13 554 һум, сығым — 11 653 һум тәшкил иткән. Ҡаланан ике саҡрым алыҫлыҡта тимер һәм углекислоталы ике минераль сығанаҡ бар.

Ҡалала сәнғәт музейы, бер нисә сиркәү менән мәҙәниәт йорто бар. Тукумс Земгале тарихи-мәҙәни төбәктә урынлашҡан.

1990 йылдың 15 авгусында Тукумс янында Слока — Талси трассаһының юл-транспорт ваҡиғаһында билдәле совет рок-музыканты Виктор Цой һәләк була.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ҡалала халыҡ һаны 17 563 кеше тәшкил итә.[5]

1989 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы һәм 2015 йылдың баһаһы буйынса милли составы[6][7]
милләте кеше
(1989)
% кеше (2015) %
барыһы 21439 100,00 % 17563 100,00 %
латыштар 14097 65,75 % 14503 82,58 %
урыҫтар 4849 22,62 % 1824 10,39 %
белорустар 680 3,17 % 354 2,02 %
украиндар 839 3,91 % 232 1,32 %
сиғандар 359 1,67 % 176 1,00 %
поляктар 201 0,94 % 152 0,87 %
литвалылар 144 0,67 % 145 0,83 %
башҡалар 270 1,26 % 177 1,01 %

Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тукумсҡа Елгава (Тушки) — Тукумс төбәк P98 автомобиль юлы алып бара. Тукумста P104 Тукумс — Ауце — литва сиге (Витини), P121 Тукумс — Кулдига һәм P131 Тукумс — Кестерциемс — Мерсрагс — Колка төбәк трассалары башлана.

Тимер юл бәйләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тукумс I станцияһы Торнякалнс — II Тукумс электрлаштырылған линияла һәм үҙәк тимер станцияһы Тукумс II, уға шулай уҡ Вентспилс — II Тукумс һәм II Тукумс — Елгава линиялары килә.

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Изге Троица лютеран сиркәүе

Башҡа факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тукумс аэропортында Baltic Bees пилотаж төркөмө урынлашҡан, ул 2008 йылда барлыҡҡа килгән, төрлө аэрошоу һәм авиасалондарҙа ҡатнашып, юғары пилотаж фигураларын күрһәтә.

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]