Һүҙ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Һүҙ — билдәле бер тәртиптә урынлашҡан өндәр теҙмәһенән торған һәм ысынбарлыҡтағы бер төшөнсәне аңлатҡан телмәр берәмеге; өндәр теҙмәһенән тороп ысынбарлыҡтағы берәй предметты, күренеште, төшөнсәне аңлатҡан телмәр берәмеге.

Һүҙҙәр ике төргә бүленә:

  1. Үҙ аллы һүҙҙәр— лексик мәғәнәгә эйә булған һәм һөйләмдең ниндәйҙер киҫәге булып килә алған һүҙҙәр. Һүҙ төркөмдәренең етеһе – исем, сифат, һан, алмаш, ҡылым, рәүеш, мөнәсәбәт һүҙҙәр.
  1. Ярҙамсы һүҙҙәр— үҙ аллы мәғәнәһе булмаған, һүҙҙәр һәм һөйләмдәр араһында төрлө бәйләнеште белдерә торған һүҙҙәр. Һүҙ төркөмдәренән теркәүес, бәйләүес, киҫәксә.

Һүҙҙең мәғәнәһе.

  • Һүҙ яһалышы.
  • Грамматикала терминдар составында ҡулланыла.
    • Инеш һүҙ.
    • Өндәш һүҙ.
    • Ярҙамлыҡ һүҙ.
    • Яһалма һүҙ.
  • Ике арала йәки халыҡ алдында һөйләнгән хәбәр.
    • Ҡаты һүҙ.
    • Һүҙ һөйләү.
    • Һүҙ әйтеү.
    • Йылы һүҙ йән аҙығы. (Эйтем.)
    • Кем йәки ниҙер хаҡында халыҡ араһында йөрөгән төрлө хәбәр.
    • Һүҙ ишетеү.
    • Һүҙ йөрөтөү.
    • Яҡшы һүҙ йөрөү.
  • Ниҙер хаҡындағы вәғәҙә.
    • Һүҙ биреү.
    • Һүҙ ҡуйышыу
    • Һүҙҙә тороу.
  • Талаш, әрләш.
    • Һүҙгә килешеү.
    • Юҡтан һүҙ сығарыу.
  • Бер һүҙле булыу
      • Әйткән фекерҙә ныҡ тороу;
      • күмәкләп бер һүҙҙе һөйләү, бер фекерҙә булыу.
  • Ваҡ һүҙле юҡ-барға иғтибар итеп һөйләнеүсән.
  • Ҡара һүҙ
    • халыҡ ижадындағы сәсмә әҫәр;
    • әкиәт.
    • Ҡырҡ (оло) һүҙгә етеү буштан ғына оҙон-оҙаҡ ҙур итеп һөйләнеү.
    • Һүҙ тейеү— шелтә алыу.
    • Һүҙ тыңлау —әйткәнде эшләү.
    • Һүҙ ҡуҙғатыу— нимә хаҡындалыр һөйләшә башлау.


Әҙәбиәт[үҙгәртергә]

  • Русско-башкирский терминологический словарь по языкознанию (Г.Д.Зайнуллина, 2002)
  • Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)
  • Русско-башкирский терминологический словарь по языкознанию (Г.Д.Зайнуллина, 2002)