Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы
Заты ир-ат
Хеҙмәт итеүе СССР
Тыуған көнө 20 май 1925({{padleft:1925|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})
Тыуған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Йылайыр кантоны, Йомаш ауылы[1]
Вафат булған көнө 12 август 1951({{padleft:1951|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (26 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Баймаҡ районы, Ҡолсора ауыл советы, Муллаҡай[1]
Ерләнгән урыны Баймаҡ районы
Биләгән вазифаһы мәктәп директоры[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) III дәрәжә Дан ордены II дәрәжә Дан ордены I дәрәжә Дан ордены
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы
Изображение дорожного знака с названием населённого пункта

Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы (20 май 1925 йыл12 август 1951 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Айырым миномёт полкы элемтәсеһе, старшина. Дан орденының тулы кавалеры.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙеһәм Ғәли улы Әлибаев[2] 1925 йылдың 20 майында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Йомаш ауылында тыуған.

Башҡорт. 1948 йылдан КПСС ағзаһы. Һуғыш алдынан Темәс педагогия училищеһында уҡып йөрөй, тик уны тамамлап өлгәрмәгәй.

Баймаҡ район хәрби комиссариаты 1943 йылдың ғинуарында уны Совет Армияһы сафына саҡыра. 1943 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.

1946 йылдың апрелендә старшина Әлибаев демобилизацияланған.  Темәс педагогия училищеһын, 1951 йылдың июнендә — Магнитогорск  педагогия институтын ситтән тороп тамамлай.

Баймаҡ районы Муллаҡай ауылында йәшәгән. Ауыл мәктәбендә уҡытыусы, директор булып эшләгән.

1951 йылдың 12 авгусында вафат булған.  Баймаҡ районының Муллаҡай ауылында ерләнгән.

Батырлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

616-сы айырым  миномёт полкының 2-се дивизионы 4-се батареяһы ғәскәри идаралығы элемтәсеһе (3-сө гвардия танк армияһы, 1-се Украин фронты) рядовой Ә. Ғ. Әлибаев 1944 й. 31 июлендә Рацлавувка (Польша) тораҡ пункты районындағы һуғышта дошмандың көслө артиллерия һәм пулемёт уты аҫтында гитлеровсылар позицияларына яҡын ҡалған ҡаты яраланған яугир Зайцев янына шыуышып килә. Үҙе лә яралы булыуға ҡарамаҫтан, Ә. Ғ. Әлибаев яралы иптәшен һуғыш яланынан алып сыға.

Иптәшен ҡотҡарғанда батырлыҡ күрһәткәне өсөн Ә. Ғ. Әлибаев 1944 й. 27 авгусында III дәрәжәле Дан ордены менән бүләкләнгән.

1945 йылдың 18 февралендә Гольберг ауылы (Германия) районында Ә. Ғ. Әлибаев дошмандың көслө  артиллерия-миномёт уты аҫтында 11 тапҡыр элемтә линияһының өҙөлгән урынын ялғай, шуның менән беҙҙең  артиллерияның төгәл һәм өҙлөкһөҙ ут алып барыуына мөмкинлек биргән.  Гитлерсыларҙың контратакаһы барышында  элемтә өҙөклөгөн төҙәткән сағында, һалдат яралы офицерҙы күреп ҡала. Дошмандың бер туҡтауһыҙ ут һиптереүенә ҡарамаҫтан ул яралыны атыш зонаһынан алып сыға һәм медпунктҡа алып килә.

Һуғыш барышындағы батырлығы һәм  офицерҙы ҡотҡарғаны өсөн Ә. Ғ. Әлибаев  1945 йылдың 14 апрелендә II дәрәжәле Дан ордены менән бүләкләнә.

«26.04.45 й. Берлин ҡалаһы өсөн Осдорф районында барған алышта 91-се танк бригадаһы ярҙамы менән ПНП-ға элемтә тоташтыра. Дошмандың көслө артиллерия һәм мылтыҡтан атыуы аҫтында өҙлөкһөҙ элемтә бәйләнешен тотҡан һәм, көслө артиллерия-миномёт һәм мылтыҡ-пулемёт утына ҡарамай, элемтә линияһындағы 16 өҙөклөктө йүнәтә.

Элемтә линияһындағы өҙөктө ялғаған ваҡытта иптәш Әлибаевҡа дошмандың 10 автоматсыһы һәм 3 фаустпатронщигы һөжүм итә. Юғалып ҡалмай һалдат,  автоматтан атып, 8 автоматчикты һәм 3 фаустпатронщикты атып үлтерә һәм 2 дошман һалдатын әсирлеккә ала».

СССР Юғары Советы Президиумы 1945 йылдың 27 июнендәге Указы менән немец-фашист баҫҡынсыларына ҡаршы һуғыштарҙа командование  заданиеһын өлгөлө үтәгәне өсөн  ҡыҙылармеец Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы 1-се дәрәжәле Дан ордены (266-сы һанлы) менән бүләкләнә. Шулай итеп, Дан орденының тулы кавалеры тигән хөрмәтле исемгә лайыҡ була.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • I дәрәжә Дан ордены (27.06.1945)[3][4]
  • II дәрәжә Дан ордены (24.04.1945)[5]
  • III дәрәжә Дарн ордены (27.08.1944)[6]
  • «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (28.01.1944)[7]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Баймаҡта Әлибаев урамының иҫтәлекле билдәһе

Баймаҡ ҡалаһында һәм Йомаш ауылында  урамдар Ә. Ғ. Әлибаев исемен йөрөтә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Башкирская энциклопедияБашкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. Республиканский Музей Боевой Славы - Алибаев Адигам Галеевич. 24 март 2013 тикшерелгән.
  3. Наградной лист «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686046, д. 183, л. 93, 94)ф. 33, оп. 686046, д. 183, л. 93, 94)
  4. Указ Президиума Верховного Совета СССР «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686046, д. 182, л. 2)ф. 33, оп. 686046, д. 182, л. 2)
  5. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 690306, д. 2188, л. 3, 45, 46)ф. 33, оп. 690306, д. 2188, л. 3, 45, 46)
  6. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 690155, д. 2515, л. 5, 39, 40)ф. 33, оп. 690155, д. 2515, л. 5, 39, 40)
  7. Приказ о награждении «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686044, д. 4003, л. 1)ф. 33, оп. 686044, д. 4003, л. 1)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Несокрушимые. — Уфа, 1985.
  • Славные сыны Башкирии. — Уфа.
  • Батыр Әҙеһәм.docx (Муллаҡай мәктәбе уҡыусыларының Батырға бағышланған ижады)