Муллаҡай (Баймаҡ районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Муллаҡай
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Баймаҡ районы

Координаталар

52°53′55″ с. ш. 58°06′09″ в. д.HGЯO

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 206 837 003

ОКТМО коды

80 606 437 111

Муллаҡай (Рәсәй)
Муллаҡай
Муллаҡай
Муллаҡай (Баймаҡ районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Муллаҡай

Муллаҡай (рус. Муллакаево) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 513 кеше[1]. Почта индексы — 453662, ОКАТО коды — 80206837003.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XVIII быуаттың беренсе яртыһында барлыҡҡа килгән. Бөрйән улусы старшинаһы, 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында баш күтәреүселәрҙең башлығы булған Муллаҡай Ибраҡовтың исемен йөрөтә[2].

Муллаҡай ауылы Иҙрис ауылынан бүленеп сыҡҡан. Мәҫәлән, 1813 йылда Иҙрис ауылынан 13 ғаилә Муллаҡайға күсенгән[3]. Муллаҡай Ибраҡовтың улдары һәм ейәндәре Муллаҡай ауылында йәшәгәндәр, уның игеҙәк улдары Нурғәли (1772—1845) һәм Ғүмәр (уның улдары Абделхалиҡ һәм Вәли), Йәғәфәр (1777—1857)(уның улдары Мостафа, Әбдедмөкмин, Ҡөҙрәтҡол) һәм Ҡунаҡбай (1779—1821) (уның улдары Ярулла, Рәхмәтулла һәм Мөхәмәтйән) 6-сы кантон чиновниктары була[3].

XVIII быуаттың 35—40 йылдарҙағы ихтилалды баҫтырғандан һуң баш күтәреүселәрҙең балалары офицерҙарға таратыла. 1737 йылда өс мең әсирлеккә эләккән балалар араһында Муллаҡай ауылы малайы Ҡултай Бикембәтов була, уны Өфө чиновнигы Тула сауҙагәренә 2 һумға һата. Һатып алыусы баланы Башҡортостандан ситкә алып китергә һәм суҡындырырға хоҡуҡ ала. Шуға күрә урыҫ халҡы араһында Башкирцев, Башкиров, Уфимцев һәм башҡа фамилиялар осрай[3].

Муллаҡай ауылынан 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар була. 15-се башҡорт полкы яугирҙары араһында көмөш миҙалдар кавалеры, хорунжий Тулыбай Мансуров, рядовойҙар Йыһанша Бикмөхәмәтов, Ҡузыбай Иҫәнбаев, Тансыҡҡужа Tанабаев булыуы билдәле[3].

Ауыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнә. 1834 йылғы VIII ревизияһы буйынса 54 йорттан 356 кеше йәненә 339 йылҡы малы, 400 һыйыр, 199 һарыҡ һәм тик ике кәзә тура килә. 45 көмәле арбала Урал тауҙарында Таулы, Өпө, Бутар, Сапсал, һәм Һаҡмар буйлап йәйләүгә сыҡҡан. 40-х годах XIX быуаттың 40-сы йылдарында барыһы 96 бот ужым һәм 384 бот ярауай иген сәскәндәр[3].

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 475 249 226 52,4 47,6

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан[3].

  • Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 43 км
  • Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡолсора): 4 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 88 км

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аҫылғужа Баһуманов (20.10.1945—25.02.2005), башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе. 1968 йылдан КПСС, 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
  • Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы (1925 йылдың 20 майы — 1951 йылдың 12 авгусы) — 616-сы айырым миномёт полкының 2-се дивизионы 4-се батареяһының ғәскәри идаралығының (управление) элемтәсеһе (3-сө гвардия танк армияһы, 1-се Украин фронты) старшина. Дан орденының тулы кавалеры.
  • Ғабдулла Сәиди (Ғабдулла бин Сәид әл-Болғари әл-Бөрйәни әл-Һаҡмари; ысын исеме — Ғабдулла Сәйетбаттал улы Нурмөхәмәтов) — башҡорт дин әһеле, ишан, мәғрифәтсе, яҙыусы, шағир.
  • Мөхәмәтйәнов Самат Әбдрәхим улы (20.06.1949), ғалим-педагог, философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1995), философия фәндәре докторы (2000), профессор (2002).
  • Мазһаров И. Р. — ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.
  • Вәлеев З. А. — йылҡысы, Ленин ордены кавалеры.
  • Сәйетов Р. А. — БАССР ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре, колхоздың элекке етәксеһе.
  • Рәхимов Г. Х. — колхоз бригадиры, Ленин ордены кавалеры.
  • Хәсәнова Р. К. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
  • Хәсәнов А. Б. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
  • Яҡшыбаев Р. Т. — Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы
  2. Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 http://ufagen.ru/places/baymakskiy/mullakaevo_baym.html Муллакаево

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]