Байым (Баймаҡ районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Байым
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Баймаҡ районы

Координаталар

52°51′56″ с. ш. 57°59′39″ в. д.HGЯO

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 206 840 006

ОКТМО коды

80 606 440 111

Картаны күрһәтергә/йәшерергә
Байым (Рәсәй)
Байым
Байым
Байым (Баймаҡ районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Байым

Байым (рус. Баимово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 487 кеше[1]. Почта индексы — 453672, ОКАТО коды — 80206840006.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Проф. Ә. З. Әсфәндиәров билдәдәүенсә, ауыл XVIII быуаттың 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән. Башта (1786, 1802 йылдарҙа) карталарҙа — Кинйәғол исеме аҫтында, ә һуңыраҡ (1775 йылдан алып) Байым (Муллабайым[2])тип күрһәтелә. Ауылдың атамаһы указлы мулла Байым Тәнебәков (1733 - 1816) исеме менән бәйле[3]. Байымдың улдары - Мөхәмәтғәле (уның улдары - Мифтахетдин, Тажетдин), Заһритдин (улдары - Насибулла, Сәхиулла, Әхтәм, Ғәзиз), Хәжиәхмәт (улдары - Хәммәт, Ғәлләмитдин), Тажиәхмәт. Был ауылда Байым мулланың ҡустыһыторсонбай ҙа йәшәй(1770 йылғы). 1811 йылғы перепись ауылда ҡаҙаҡтар Үҙәнбай, Яныбай, Килмөхәмәт Ҡылҡанаевтарҙы ла күрһәтә[2].

Рядовой Үҙәнбай Ғәҙелгәрәев 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша, көмөш миҙалдар кавалеры. Тайғуба Иткөсөкөв Францияға ҡаршы Пруссиялағы һәм Польшалағы һуғышта (1806-1807) ҡатнаша[2].

Төп шөғөлдәре - малсылыҡ. Бөтә ғаиләләр ҙә (262 кеше) йәйләүҙәргә сыҡҡан. Барыһы 200 йылҡы малы, 320 һыйыр, 85 һарыҡ иҫәптә торған. 1843 йылда 44 бот ужым һәм 440 бот ярауай иген сәселгән[2].

1929 йылда ауыл халҡы — «Ҡыҙыл ҡарағай» ауыл хужалығы артеленә, 1930 йылда Сталин исемендәге колхозға берләшә. Колхоз күп тапҡыр төрлө эреләтеү-бүленеү үҙгәрештәрен кисерә, исемдәре лә төрлө була. Аҙаҡҡы ваҡытта ауыл «Урал» колхозы — ауыл хужалығы етештереү комплексына (СПК) ингән[4].

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 304 156 148 51,3 48,7
1920 йыл 26 август 793
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар 228 103 125 45,2 54,8
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 474 244 230 51,5 48,5
2002 йыл 9 октябрь 521 261 260 50,1 49,9
2010 йыл 14 октябрь 487 239 248 49,1 50,9

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таулы һәм Саҡмағош йылғалары янында урынлашҡан[5].

  • Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 41 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (2-се Эткол): 5 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 89 км

Ауылдың билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Мөхтәр Байымов — ғалим һәм яҙыусы;
  • Ғәлин Ғ. — «Ҡыҙыл Баймаҡ» гәзитенең мөхәррире урынбаҫары;
  • Зарипов А. Г. — колхозсы, ике тапҡыр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры;
  • Ғүмәров М. И. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы;
  • Мөхәмәтйәнов Р. М. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған механизаторы[6].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 http://ufagen.ru/places/baymakskiy/baimovo_baym.html
  3. Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
  4. Сельские советы
  5. Сельские советы
  6. Сельские советы

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]