1-се Этҡол

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
1-се Этҡол
башҡ. 1-се Эткол
Рәсми атамаһы 1-се Эткол
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ үҙәге 1-се Этҡол ауыл советы[1]
Административ-территориаль берәмек 1-се Этҡол ауыл советы
Халыҡ һаны 926 кеше (2010)[2]
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Почта индексы 453673

1-се Этҡол (рус. 1-е Иткулово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1071 кеше[3]. Почта индексы — 453673, ОКАТО коды — 80206816001.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XVII быуат аҙағында барлыҡҡа килгән. Баштағы атамаһы — Ямаш (Бөрйән ырыуының бер түбә башлығы исеме). 1755 йылғы башҡорт ихтилалынан һуң ауылға ихтилалдың етәкселәренең береһе булған Йылан Этҡолдың исеме бирелә. 1-се Бөрйән улусының үҙәге була. Ауыл хәҙерге ваҡытта ла ике исемле булып ҡала, халыҡ араһында Ямаш тип тә йөрөтәләр.

1930 йылдан — «Урал» колхозының, артабан -Карл Маркс исемендәге, «Алға» колхоздары үҙәге була. Хужылыҡтың төп йүнәлештәре — малсылыҡ һәм игенселек. 1892 йылда билдәле мәғрифәтсе Батыргәрәй Юлыев ауылда урыҫ-башҡорт мәктәбен аса, мәктәптә урыҫ теле, гуманитар предметтар ныҡлап өйрәнелә. Хәҙерге ваҡытта ауылда урта мәктәп (Б. Юлыев исемен йөрөтә), Башҡорт Республика компьютер лицейы[4], «Яҙгөл» балалар баҡсаһы, ауыл мәҙәниәт йорто, китапхана, участка хәстәханаһы, мәсет[5].

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорттар-100 %. Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 500 262 238 52,4 47,6
1920 йыл 26 август 794
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 963 465 498 48,3 51,7
2002 йыл 9 октябрь 1071 512 559 47,8 52,2
2010 йыл 14 октябрь 926 450 476 48,6 51,4

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аслаев С. Т. (1954 т.) — совет һәм Рәсәй тренеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2007). Профессор (2004). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2003);
  • Юлыев Б. М. — билдәле мәғрифәтсе, этнограф;
  • Азаматовa Шәмсинур — алдынғы һауынсы;
  • Галин С. Ә. — филология дфәндәре докторы, бында ете йыллыҡ мәктәптә уҡыған;
  • Ҡолмырҙина З. З. — РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы;
  • Аласов Ю. С. — Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығның атҡаҙанған механизаторы, «Алға» колхозы механизаторы;
  • Аралбаева В. К. — өс меңлек- һауынсы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡғы ордены ккавалеры, БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты;
  • Байрамғолов Н. А. — Йылайыр кантон башҡарма комитетының, Таналыҡ улусының элекке рәйесе, БАССР-ҙың эске эштәр халыҡ комиссары;
  • Ҡасҡынова М. У. — «Алға» колхозы һауынсыһы, БАССР ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре;
  • Ниғмәтуллин Ә. Ә. — Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районы хәкимиәтенең башлығы. Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт йыйылышы- Ҡоролтайҙың депутаты. Сибай элеваторы директоры;
  • Рәхимғолова А. Ш. — өс меңлек-һауынсы, !Почет билдё8е! ордены кавалеры:
  • Хисмәтуллин З. Н. — колхоздарҙы ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашыусы. Бөйөк ватан һуғышында ҡатнашыусы;
  • Хисмәтуллин Ф. Х. — Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумының элекке директоры. БАССР ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре;
  • Хисмәтуллин Р. Х. — КПСС-тың Баймаҡ район комитетының секретары[6] .

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 26 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 71 км

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7(рус.)
  • Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]