Алапаевск

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Алапаевск
Флаг[d]
Flag of Alapaevsk (Sverdlovsk oblast).jpgCoat of Arms of Alapaevsk (Sverdlovsk oblast).png
Рәсем
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ үҙәге Муниципальное образование Алапаевское[d][1] һәм Муниципальное образование город Алапаевск[d][2]
Административ-территориаль берәмек Муниципальное образование город Алапаевск[d]
Халыҡ һаны 37 526 кеше (1 ғинуар 2018)[3]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 135 Метр
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Майҙан 25 км²
Почта индексы 624600–624619
Урындағы телефон коды 34346
Commons-logo.svg Алапаевск Викимилектә

Алапаевск — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге ҡала, Муниципаль берәмек «Алапаевск ҡалаһы» ҡала, округының административ үҙәге.

Алапаиха ауылы 1639 йылда нигеҙләнгән, шул исемдәге йылға яры янында, йылғаның Нейва йылғаһына ҡушылған урында. Алапаевск 1781 йылда Екатерина II указы буйынса ҡала статусын ала һәм Пермь губернаһының Алапаевский өйәҙе үҙәге була. 1783 йылда уның беренсе үҙ гербы булдырыла.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урта Урал тауҙарының көнсығыш битләүендә, Нейва йылғаһы буйында (Обь бассейны), уға Алапаиха йылғаһы ҡушылған ерҙә, Свердловск өлкәһенең үҙәгендә, Екатеринбург ҡалаһынан, 146 км төньяҡ-көнсығышта , 1847 км алыҫлыҡта Мәскәүҙән 1847 км һәм Санкт-Петербургтан 2483 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Екатеринбург — Түбәнге Тагил — Алапаевск, Екатеринбург — Артемовский — Алапаевск — Серов тимер юлы төйөнө. Алапаевск — Мурзинка — Петрокаменский- Түбәнге Тагил автомобиль юлдары менән тоташҡан.

Климаты уртаса-һалҡын. Уртаса һауа температураһы — 1,9 ° C. Уртаса йыллыҡ яуым — төшөм күләме- 496 мм.

Март айы- иң ҡоро ай, яуым-төшөм — 15 мм. Июлдә яуым-төшөм һаны- уртаса 89 мм.

Июль — йылдың иң йылы айы, уртаса температура 18,7 ° C. Йылдың иң һыуыҡ айы- ғинуар — −15.6 ° C.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Герб (1783)
Герб (1967)

Беренсе тапҡыр Алапаиха йылғаһы янындағы тораҡ 1639 йылда Верхотур баяры Бужанинов Андрей улы менән бәйле телгә алына.

1696 йылда Алапаиха тирәһендә -Нейва йылғаһы буйында тимер мәғдәне табыла.

1702 йылда Алапаиха йылғаһы янында ҡаҙна тимер ҡойоу заводы төҙөлә башлай. Ошо ваҡыттан алып Алапаиха ауылы завод ҡасабаһы була.

9 сентябрь 1941 йыл. Өлкә партия комитеты ҡарарына ярашлы Алапаевск ҡалаһы өлкә буйһоноуындағы ҡала булып китә.

Алапаевск Свердловск өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары ҡала советы . 1963 йылдың 1 февралендә Алапаевск ҡлаһының хеҙмәтсәндәр депутаттары советы Свердловск өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары ҡала советына тапшырыла[4].

Менән 20 май, 1918 йылда бар мәктәптәр һәм төн менән… Алапаевск Напольный 17 на 18 июлендә император ғаиләһе ағзаларына ине зверский убита . Романов: бөйөк кенәз Сергей Михайлович, бөйөк княгиня Елизавета Федоровна, ҡан кенәзе император Константин Константинович, Иоанн Константинович, Игорь Константинович, кенәз Владимир Палея, Федор Ремез (бөйөк кенәз Сергей Михайлович эштәр идарасыһы) һәм Варвар (Яковлев) (келейница Елизавета Федоровна).

Алапаевскиҙың иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Изге Троица соборы (Алексеевский сиркәүе)
Алапаевскиҙа Екатеринина сиркәүе
П И. Чайковский йорт-музейы

Бөйөк рус композиторы П. И. Чайковский үҙенең бала сағын Алапаевскиҙа үткәргән. Алапаевск осороноң йоғонтоһо менән композиторҙың әҫәрҙәре бәйле, мәҫәлән, «Балалар альбомы». Городилин инициативаһы менән композитор Чайковскийҙың бала сағында йәшәгән йортта композиторҙың музейы булдырылған. .

Алапаевск металлургия заводы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөгөнгө Алапаевск үҙәгендә иҫке металлургия заводының һыҙаттары һаҡланып ҡалған..

Алапаевск тар колеялы тимер юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алапаевск тар тимер юлы
Алапаевск тар тимер юлы депоһы

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тимер юл транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алапаевск станцияһы

.

Ҡала райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Үҙәк районы
  • Төньяҡ районы
  • Октябрьский районы
  • Нейво-Алапаиха районы
  • Эшселәр районы
  • Максим Горький районы
  • Станкозавод районы
  • «Стройдормаш» заводы районы
  • «ДОК» районы

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1856[5]1897[5]1931[5]1939[5]1959[6]1962[5]1967[5]
5100860022 40025 00047 10350 00049 000
1970[7]1973[5]1976[5]1979[8]1986[5]1989[9]1992[5]
52 11152 00052 00049 84851 00050 06050 200
1996[5]1998[5]2000[5]2001[5]2002[10]2003[5]2005[5]
48 90048 20047 60047 10044 26344 30043 300
2006[5]2007[5]2008[5]2009[11]2010[12]2011[5]2012[13]
42 90042 70042 50042 19138 19238 20038 065
2013[14]2014[15]2015[16]
37 95237 89437 857

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Муниципальное образование Алапаевское
  2. ОКТМО
  3. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  4. ipravo.info Об укрупнении сельских районов, образовании промышленных районов и изменении подчиненности районов и городов Свердловской области - Российский Правовой Портал  (рус.). ipravo.info. 20 май 2018 тикшерелгән.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 Народная энциклопедия «Мой город». Алапаевск. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 июнь 2014. 24 июнь 2014 тикшерелгән.
  6. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  7. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  8. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  9. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  10. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  11. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  12. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность и размещение населения Свердловской области. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2014. 1 июнь 2014 тикшерелгән.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  15. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.