Эстәлеккә күсергә

Дауыл

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Иван Айвазовский «Туғыҙынсы вал»
Шторм ваҡытында елкәнле кәмә мачтаһында эш.
2005 йылда Дэнис исемле урагандың спутниктан фотоһы.

Дауыл (шторм)  — Ер шарының төрлө өлкәләрендә төрлө сәбәптәр менән барлыҡҡа килгән көслө ел, шулай уҡ диңгеҙҙәге тулҡынланыуҙар. Төрлө сығанаҡтар буйынса, ер өҫлөгөндә ел тиҙлеге (стандарт буйынса ер өҫтөнән 6 — 12 м бейеклектә үлсәйҙәр) 15—20 м/с (21-25 м/с йәки 75-88 км/сәғ). Ҡар, ҡом һәм һыу дауылы булыуы мөмкин. Дауыл ваҡытында ел тиҙлеге ураган ваҡытындағынан кәмерәк. Әммә дауыл ваҡытында ҡар һәм саң күсерелә. Был ауыл хужалығына, юл хеҙмәтенә һәм башҡа тармаҡтарға зыян килтерә.

Дауылда барлыҡҡа килтереү сәбәптәре:

Бофорт шкалаһы буйынса дауыл һәм урагандар

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Бофорт шкалаһы буйынса ел тиҙлеге 20 м/с-тан артыҡ булғанда дауыл, ел тиҙлеге 32,6 м/с-тан артыҡ (12 балл) булғанда ураган тип атала. Шулай уҡ был шкала буйынса бүленә:

  • ел 24,5-28,4 м/с (10 балл) тиҙлегендә көслө дауыл;
  • ел 28,5-32,6 м/с (11 балл) тиҙлегендә ҡаты дауыл.

Тропик циклондары — урагандар

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Тар мәғәнәлә, ураган тропик циклон тигәнде аңлата. Циклондар, барлыҡҡа килгән урыны буйынса түбәндәгесә бүленә:

Тропик циклонда ел тиҙлеге 60 км/сәғ артыҡ булһа, ураганға исем бирелә.

Америка ғалимдары билдәләгәнсә, төньяҡ киңлектәр өсөн, тиҙлеге 15 м/с (56 км/сәғ) артыҡ булған ҡышҡы елде дауыл тип атарға була. Был ваҡытта температура −7 °C-тан түбәнерәк була. Ҡар дауылы территорияһы бик киң булыуы мөмкин.