Дауыл

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Иван Айвазовский "Туғыҙынсы вал"
Шторм ваҡытында елкәнле кәмә мачтаһында эш.
 2005 йылда Дэнис исемле урагандың спутниктан фотоһы.

Дауыл (шторм)  — Ер шарының төрлө өлкәләрендә төрлө сәбәптәр менә барлыҡҡы килгә көслө ел, шулай уҡ диңгеҙҙәге тулҡынланыуҙар. Төрлө сығынаҡар буйынса,  ер өҫлөгөндә ел тиҙлеге (стандарт буйынса ер өҫтөнөн 6 — 12 м  бейеклектә үлсәйҙәр) 15—20 м/с  (21-25 м/с йәки 75-88 км/сәғ). Ҡар, ҡом һәм һыу дауылы булыуы мөмкин. Дауыл ваҡытында  ел тиҙлеге ураган ваҡындағынан кәмерәк. Әммә дауыл ваҡытында ҡар һәм саң күсерелә. Был ауыл хужалығына, юл хеҙмәтенә һәм башҡа тармаҡтарға зыян килтерә.

Сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Дауылда барлыҡҡа килтереү сәбәптәре:

Бофорт шкалаһы буйынса дауыл һәм урагандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бофорт шкалаһы буйынса ел тиҙлеге 20 м/с-тан артыҡ булғанда дауыл тип атала, ел тиҙлеге 32.6 м/с-тан артыҡ (12 балл) булғанда ураган тип атала. Шулай уҡ был шкала буйынса бүленә:

  • ел 24,5-28,4 м/с (10 балл) тиҙлегендә көслө дауыл;
  • ел 28,5-32,6 м/с (11 балл) тиҙлегендә ҡаты дауыл.

Тропик циклондары — урагандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тар мәғәнәлә, ураган тропик циклон тигәнде аңлата. Циклондар, барлыҡҡа килгән урыны буйынса түбәндәгесә бүленә:

Тропик циклонда ел тиҙлеге 60 км/сәғ артыҡ булһа, ураганға исем бирелә.

Ҡар бурандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Америка ғалимдары билдәләгәнсә, төньяҡ киңлектәр өсөн, тиҙлеге 15 м/с (56 км/сәғ) артыҡ булған ҡышҡы елде дауыл тип атарға була. Был ваҡытта температура −7 °C-тан түбәнерәк була. Ҡар дауылы территорияһы бик киң булыуы мөмкин.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]