Киль (ҡала)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Киль
ФлагГерб
Flagge der kreisfreien Stadt Kiel.svgWappen Kiel (Alternativ).svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы XIII быуат
Рәсми атамаһы Kiel
Ҡыҫҡаса атамаһы Ki[1]
Этнохороним Kieler, Kielerin һәм Kielerinnen
Дәүләт Германия[2]
Административ үҙәге Шлезвиг-Гольштейн[d]
Административ-территориаль берәмек Шлезвиг-Гольштейн[d]
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Кильский канал[d] һәм Kieler Förde[d]
Иң юғары нөктә Wohlersberg[d][3]
Хөкүмәт башлығы Ульф Кемпфер[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Wendish cities[d], Climate Alliance[d][4] һәм Мэры за мир[d][5]
Архивы хранятся в Q28737428?
Халыҡ һаны 247 943 кеше (31 декабрь 2017)[6]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 5 ± 1 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+01:00[d] һәм UTC+02:00[d]
Туғандаш ҡала Вааса[d][3][7], Брест[d][8], Ковентри[d][9], Vaasa sub-region[d], Гдыня[d][10], Таллин[11], Штральзунд[d][12], Калининград[13], Советск[d][14], Самсун[d][15], Антакья[d][16], Moshi Rural[d][17] һәм Сан-Франциско[18]
Милке Stadtwerke Kiel[d] һәм Q21037006?
Сиктәш Рендсбург-Эккернфёрде (район) һәм Плён[d]
Майҙан 118,65 км² (2016)[19][6]
Почта индексы 24103–24159 һәм 24159
Рәсми сайт kiel.de
Урынлашыу картаһы
Категория с картами на Викискладе Maps of Kiel
Урындағы телефон коды 0431
Номер тамғаһы коды KI
Содержит Port of Kiel[d]
Commons-logo.svg Киль Викимилектә

Киль (нем. Kiel [ˈkiːl]) — Германияла ҡала, Шлезвиг-Гольштейн еренең иң ҙур ҡалаһы. Балтик диңгеҙенең Киль бухтаһы ярында урынлашҡан. Канал менән Төньяҡ диңгеҙе бәйләй, ҙур порт. Киль ҡалаһы халҡы 229 044 кеше тәшкил итә.

Киль ҡалаһында урынлашҡан Христиан Альбрехт исемендәге университет 1665 йылда барлыҡҡа килгән. Ҡалала шулай уҡ Германия милли иҡтисади китапханаһы урынлашҡан.

Киль ҡалаһында йыл һайын донъяла мөһим ваҡиға — елкәнле спорт аҙналығы үтә. Олимпия уйындары сиктәрендә Ҡиль ҡалаһы елкәнле спорт буйынса ике тапҡыр ярыштарҙы ҡабул итә: 1936 йылда, Берлинда үткән уйындарҙа һәм 1972 йылда, Олимпиаданың баш ҡалаһы Мюнхен булғанда. .

Киль ҡалаһының төп гәзите — «Киль яңылыҡтары» (нем. Kieler Nachrichten).

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡәлғәнең картаһы
Төнгө Кил Кил

Киль ҡалаһына 1233 һәм 1242 йылдар араһында граф Адольф IV Гольштейнский тарафынан нигеҙ һалына һәм тиҙҙән ул Ганза союзы ағзаһы булып китә[20].

1814 йылда бында Дания һәм Швеция араһында солох төҙөлә[20].

1835 йылда ҡалала «Hovaldtswerke» караптар эшләү заводы эшләй башлай[21].

1848 йылда Киль ҡалаһында дат хакимлығына ҡаршы ихтилалға сигнал бирелә[20].

1889 йылдың 29 ғинуарында Киль портының баш командиры итеп флот буйынса вице-адмирал Бланк урынына вице-адмирал Кнор тәғәйенләнә[22]

1918 йылдың ноябрендә Киль ихтилалы үтә.

1914 йылда Донъя иҡтисады институтына нигеҙ һалына, ул Христиан Альбрехт исемендәге университеттың бүлеге була. 1927 йылдан 1930 йылға тиклем иҡтисад буйынса нобель премияһы лауреаты Василий Леонтьев эшләй.

1932 йылдың 26 июлендә ҡала янында Киль ҡалаһы тарихындағы иң ҙур диңгеҙ һәләкәте була: ҡапыл килеп сыҡҡан дауыллы ел арҡаһында елкәнле уҡыу судноһы «Ниоба» түңкәрелә (нем. «Niobe»); 140 немец курсанты һәләк була[23]. Яр буйында һәләк булғандарға иҫтәлекле таш ҡуйылған[24].

Киль ҡалаһында Петр III — 1761—1762 йылдарҙа рәсәй императоры, рус тәхетендә Романовтарҙың беренсе Гольштейн-Готторп вәкиле тыуған. 2014 йылда ҡалала рәсәй императорына бронза һәйкәл ҡуйылған[25].

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала климат уртаса йылы. Хатта иң ҡоро айҙарҙа ла яуым-төшөм күп була. Уртаса һауа температураһы 7.9° C. Йыллыҡ яуым-төшөм 748 мм самаһы.

Иң ҡоро ай - 44 мм яуым төшөмдәре менән март, иң куп яуы-төшөм август айында була, уртаса 82 мм.

Йылдың иң йылы айы - июль, уртаса температура 16.3°C. Йылдың уртаса иң түбән температураһы ғинуарҙа була, ул 0.3 ° C тәшкил итә.

Иң ҡоро һәм иң дымлы айҙар араһындағы яуым-төшөм айырмаһы - 38 мм. Бөтә йыл дауамында температураның үҙгәреүе 16.0 ° C.[1]

ғинуар февраль март апрель май июнь июль август сентябрь октябрь ноябрь декабрь
Минимум температураһы (°C) -1.7 -2 -0.2 2.8 6.8-се 10.1 12.1 11.7 9 6 2.2 -0.3
Максимум температураһы (°C) 2.3 2.7 5.4 10.3-сө 15.4 19.1-се 20.5 19.5-се 17.1 12.2-се 6.6 3.6
Уртаса температура (°C) 0.3 0.3 2.6 6.5 11.1 14.6 16.3 15.6 13 9.1 4.4 1.6
Яуым-төшөм нормаһы (мә) 60 46 44 47 52 63 78 82 67 64 74 71

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Астрономияла.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Киль ҡалаһы хөрмәтенә 1901 йылда асылған Килия астероиды (470) аталған

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Аҙна кильский
  • Хәрби зыярат кил.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Directory of German Library CodesБерлинская государственная библиотека, 2016.
  2. archINFORM — 1994.
  3. 3,0 3,1 http://www.kiel.de/rathaus/statistik/statistische_berichte/statistische_jahrbuecher/Statistischer_Bericht_Nr._240_-_Kieler_Zahlen_2014.pdf#13
  4. http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html
  5. http://www.mayorsforpeace.org/english/membercity/map/europe.html
  6. 6,0 6,1 Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)(untranslated).
  7. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Vaasa.php
  8. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Brest.php
  9. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/coventry.php
  10. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Gdynia.php
  11. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Tallinn.php
  12. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Stralsund.php
  13. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Kaliningrad.php
  14. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Sovetsk.php
  15. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Samsun.php
  16. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Antakya_Hatay.php
  17. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/Moshi_Rural.php
  18. https://www.kiel.de/de/kiel_zukunft/kiel_international/san_francisco.php
  19. https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/05Staedte.html
  20. 20,0 20,1 20,2 Киль, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
  21. «Говальдт» // Lua хатаһы: expandTemplate: template "бсокр" does not exist.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.
  22. 417. Ф. ВМФ РГА, Оп. 1, Д. 573, Л. 3-4
  23. Otto Фриц Busch: Niobe. Deutsches Ein Schicksal. Breitkopf & Härtel, 1932 Leipzig
  24. Deutsche Welle (www.dw.com) В Германии поставили первый памятник Петру III | Новости культуры, афиша | DW | 13.06.2014  (рус.). DW.COM. 9 июнь 2017 тикшерелгән.
  25. Собств. корр. Умерла поэт Ры Никонова // lenta.ru. — 2014. — 11 марта.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]