Махатма Ганди

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Махатма Ганди
મહાત્મા ગાંધી
Gandhi.jpg
Тыуғас бирелгән исеме:

Мохандас Карамчанд Ганди

Эшмәкәрлек төрө:

сәйәси эшмәкәр , философ

Тыуған:

2 октябрь 1869({{padleft:1869|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[1][2]

Тыуған урыны:

Порбандар, Бомбей президентлығы, Британ Һиндостаны

Ил:

British Raj Red Ensign.svg Британ Һиндостаны
Flag of India.svg Һиндостан

Вафат:

30 ғинуар 1948({{padleft:1948|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1][2] (78 йәш)

Вафат булыу урыны:

Нью-Дели, Һиндостан

Атаһы:

Карамчанд Ганди

Әсәһе:

Путлибай

Ҡатыны:

Кастурбай Ганди

Балалары:

Харилал Ганди (1888—1948)
Манилал Ганди (1892—1956)
Рамдас Ганди (1897—1969)
Девдас Ганди (1900—1957)

Автограф:

Gandhi signature.svg

Commons-logo.svg Махатма Ганди Викимилектә


Индуизм

Aum

Тарихы · Пантеон

Шактизм  · Шиваизм  ·
Смартизм  · Вайшнавизм

Дхарма · Артха · Кама
Мокша · Карма · Сансара
Йога · Бхакти · Майя
Пуджа · Мандир · Киртан

Веды · Упанишады
Рамаяна · Маһабһаратам
Бхагавад-гита · Пураны
башҡалары

Туғандаш темалар

Индуизм илдәр буйынса · Календарь · Индус байрамдары · Креационизм · Монотеизм · Атеизм · Индуизмды ҡабул итеү · Аюрведа · Джьотиша

Hindu swastika

Портал «Индуизм»

Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (гудж. મોહનદાસ કરમચંદ (મહાત્મા) ગાંધી, һинд मोहनदास कर्मचन्द (महात्मा) गान्धी, ингл. Mohandas Karamchand "Mahatma" Gandhi [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi] ; 2 октябрь 1869, Порбандар, Гуджарат — 30 ғинуар 1948, Нью-Дели) — Һиндостандың Бөйөк Британиянан бәйһеҙлеге өсөн көрәшкән етәкселәренең һәм идеологтарының береһе. Уның көс ҡулланмау (сатьяграха) фәлсәфәһе тыныс үҙгәрештәр яһаусы хәрәкәттәр өсөн йоғонтоһо ҙур була.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уның исеме Һиндостанда изгеләр рәтендә иҫәпләнә. Милләттең рухи етәксеһе Махатма Ганди бар ғүмерен илде төрлө дини өҙгөләүҙәрҙән ҡурсауға бағышлай. Һуңғы йылдарҙа уның ҡорбанына әүерелә.

Ганди сауҙагәрҙәр ғаиләһенән сыҡҡан. Уның атаһы Карамчанд Ганди (18221885) йылдарҙа дивандың Порбандарҙағы баш министры булып торған.

Гандиҙар ғаиләһендә бар дини йолалар ҙа башҡарылған. Бигерәк тә уның әсәһе Путлибай ныҡ дини кеше булған. Храмдарҙағы табыныуҙар, ураҙалар, ҡатмарландырылған вегетарианлыҡ, дини (индустар тураһында) китаптар уҡыу, дин темаларына вәғәздәр — йәш Гандиҙың ғаиләһе өсөн рухи тормошҡа әүерелгән.

Ганди Көньяҡ Африкала (1895)
Мохандас Ганди һәм уның ҡатыны Кастурбай (1902)

Ата-әсәһе уны 13 йәшендә йәштәш ҡыҙыҡайға өйләндергән. Был ғаилә бюджетына экономия булһын өсөн эшләнә. Сөнки ошо көндә үк ике туған ағаһына ла никах үткәрелә. Уларҙың дүрт улдары тыуа: Харилал (18881949), Манилал (28 октябрь 18921956), Рамдас (18971969) һәм Девдас (19001957).

19 йәшендә Мохандас Ганди Лондонға юридик белем алыу өсөн йүнәлә. 1891 йылда уҡыуын тамамлағас, кире Һиндостанға ҡайта. Тик ватанында уның һөнәри эшмәкәрлеге кәрәк булмай. Ул Көньяҡ Африкаға эшләргә китә. Унда индеецтарҙың хоҡуҡтары өсөн көрәш юлына баҫа. Ул унда беренсе булып көрәш өсөн көс ҡулланмау (сатьяграха) сараһын ҡуллана. Уның тормошҡа ҡарашын формалаштырыуҙа Бхагавадгита, шулай уҡ Г. Д. Торо һәм Л. Н. Толстоойҙың идеялары ярҙам иткән.(Толстой менән ул хатлашып торған)[3]). Ганди үҙе ирланд патриоты Майкла Девиттың идеаларын да таныған[4].

М. Ганди сәйәси күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

М. Ганди көсһөҙ көрәш идеяһың (сатьяграха) нигеҙләүсе. Ошо идея буйынса: колониаль власты ирекһеҙлек тураһында һорарға ярамай, ирекһеҙлек өсөн көрәшер кәрәк; көрәшергә ябай халыҡ (крәстиәндәр, эшселәр һәм башҡа) тейеш.

Иҫтәлеген мәңгеләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118639145 // Общий нормативный контроль — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: open data platform, платформа відкритих даних, платформа открытых данных — 2011.
  3. Письма Льва Толстого Ганди  (инг.)
  4. Dailey, Lucia. Irish patriot left worldwide mark (17 March 2013). 14 май 2013 тикшерелгән.
  5. About the Mahatma Gandhi Memorial

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Роллан Ромен «Махатма Ганди» (1924) — Собрание сочинений, т. XX, — Л.: «ГИХЛ», 1936
  • Рославлев У. Гандизм. — М.: Соцэкгиз, 1931
  • Датта Д. Философия Махатмы Ганди / Пер. с англ. А. В. Радугина. — М.: Изд-во иностр. лит., 1959
  • Намбудирипад Е. М. Махатма Ганди и гандизм. — М.: Изд-во иностр. лит., 1960
  • Комаров Э. Н., Литман А. Д. Мировоззрение Мохандаса Карамчанда Ганди. — М.: Наука, 1969
  • Мартышин О. В. Политические взгляды Мохандаса Карамчанда Ганди. — М.: Наука, 1970
  • Бессмертный лотос: Слово об Индии / Сост. А. Сенкевич. — М.: Мол. гвардия, 1987
  • Открытие Индии: Философские и эстетические воззрения Индии XX в. / Пер. с англ., бенг. и урду; Редкол.: Э.Комаров, В.Ламшуков, Л.Полонская и др. — М.: Худож. лит., 1987
  • Горев А. В. Махатма Ганди 2-е изд. — М.: «Международные отношения», 1989
  • Полонская Л. Р. Махатма Ганди: Смысл жизни. Святой или политический деятель? // Новая и новейшая история № 4, 1991

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


Сәйәси эшмәкәр Был сәйәси эшмәкәр тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.