Сальский районы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сальский районы
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1924
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәк Сальск[d]
Административ-территориаль берәмек Ростов өлкәһе
Халыҡ һаны 101 784 кеше (1 ғинуар 2018)[1]
Майҙан 3499 км²
Рәсми сайт salsk.org
Урынлашыу картаһы
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы [d]
Commons-logo.svg Сальский районы Викимилектә


Сальский районы — муниципаль берәмек, Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһендәге район.

Район үҙәге — Сальск ҡалаһы. Дондағы Ростовҡа тиклем — 180 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район 1923 йылдың 5 ноябрендә ВЦИК ҡарары нигеҙендә Воронцово-Николаевский исеме аҫтында барлыҡҡа килгән (Ставрополь губернаһының юҡҡа сыҡҡан Белоглинский өйәҙенән).[2].

1924 йылдың 2 июнендә ВЦИК президиумы ҡарарына ярашлы Воронцово-Николаевский районы Көньяҡ-Көнсығыш Рәсәйҙең Ставрополь губернаһы составына бирелә.[3].

Воронцово-Николаевский районы Төньяҡ-Кавказ крайы Сальский округы составында торған булған. Сальская округының үҙәге Торговый ҡасабаһы булған (1926 йылдан Сальск ҡалаһы).

1930 йылда Сальский округы бөтөрөлә һәм Төньяҡ-Кавказ крайының башҡа округтары кеүек, Воронцова-Николаев районы Сальский районы итеп үҙгәртелә, район үҙәген Воронцово-Николаевскиҙан Сальск ҡалаһына күсерәләр.

1931 йылдың 24 ғинуарында Гигант районы һәм Гигантта торған үҙәге бөтөрөлә, уның территорияһы Сальский районы составына инә.

1934 йылдың ғинуарынан 1937 йылдың сентябренә тиклем Сальский районы административ рәүештә Аҙау-Ғара диңгеҙ крайы составына инә (край үҙәгеДондағы Ростов була).

1937 йылдың сентябрендә Сальский районы яңы барлыҡҡа килгән Ростов өлкәһе составына инә

1935 йылда Сальская районы тарҡатыла, уның составынан Целинский районы (үҙәге-Целина) һәм Развиленский районына (үҙәге-Развильный ауылы) бүленеп сыға.

1963 йылда Сальский районына Песчанокопский районы ҡушыла, ә 1965 йылда[4] ҡабат район составынан сыға һәм үҙаллы районға әйләнә. Сальск ҡалаһы өлкә буйһоноуындағы ҡала булып китә һәм ул Сальский районының үҙәгенә әйләнә[5].

1989 йылдың февралендә район халыҡ депутаттарының Сальск ҡала советы ҡарамағына административ буйһона[6]. Сальск өлкә буйһоноуындағы ҡалаға ғәмәлдән сыҡҡан район башҡарма власть органдары тапшырыла[7].

1991 йылдың декабрендә Сальск халыҡ депутаттарының ҡала советы башҡарма комитеты үҙенең эшмәкәрлеген туҡтатҡан, уның урынына Сальск ҡала һәм район хакимиәте барлыҡҡа килә. 1997 йылдың мартында Сальск ҡалаһы һәм районы берҙәм муниципаль берәмененә әйләнә, уның Уставы ҡабул ителә[8].

2005 йылдың мартында «Сальск ҡалаһы һәм Сальский районы» яңы Уставына ярашлы «Сальский районы» муниципаль берәмеге тип атала.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҙын Сальский далаһы, 2015 йыл

Сальский районы Ростов өлкәһенең көньяҡ--көнсығышында урынлашҡан. көнсығышта. Көнсығыш менән сиктәш Ҡалмыҡ Республикаһы менән сиктәш. Уның территорияһында Маныч яны далаһы урынлашҡан.

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1939[9]1959[10]1970[11]1979[12]1989[13]2002[14]2009[15]
75 72185 760103 935105 242106 96649 343109 208
2010[16]2011[17]2012[18]2013[19]2014[20]2015[21]2016[22]
107 795107 547106 681105 779105 036104 184103 472
Урбанизация

Ҡала шарттарында (ҡала Сальск ҡалаһында) район халҡының 56.68 проценты йәшәй.

Халыҡ һаны үҙгәреүе районда һәм Сальск иҙа БөтәРәсәй һәм бөтә союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса (1970, 1979 һәм 1989 йылдарҙа) күрһәтелгән[23][24][25][26][27][28][29][30][31][32][33][34][35][36][37][38], ә 2002 йылда иҫәп алыу һаны таблицала Сальск өлкә әһәмиәтендәге ҡала мәғлүмәтен иҫәпкә алмай күрһәтелгән.

Сальск ҡалаһы һәм Сальск районы халҡы һанының динамикаһы:

Территориаль-муниципаль ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2005 йылдың 20 мартына тиклем Сальский районының административ-территориаль берәмектәре — ауыл советтарына 53 тораҡ пункты инә[39]:Невозможно определить количество столбцов

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Район иген етештереү, малсылыҡ продукцияһы һәм емеш-еләк продукцияһы етештереү менән шөғөлләнә.Районда эре һәм урта сәнәғәт предприятиелары һәм шулай уҡ төрлө милекселек формаһындағы бәләкәй предприятиелар бар. Район территорияһында Сальск тимер юлы һәм уның предприятиелары менән инфраструктураһы урынлашҡан, Трубецкая станцияһы (Гигант ҡасабаһында), Шаблиевский станцияһы (Шаблиевка ауылында), Крученая станцияһы, Маныч һәм Забытый разъездары бар..

Сальский районының билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Советтар Союзы Геройы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй Федерацияһы Геройы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Сальск ҡаланың иҫтәлекле урындары (ҡара. мәҡәлә / Сальск, иҫтәлекле урын).
  • Чудотворец Николай ғибәҙәтханаһы. (Яңы Егорлык ауылында)[40].
  • 1904 йылда төҙөлгән Георгий Победоносец ҡорамы (Сандата ауылында)[41].
  • Һәйкәл яугир, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булғандар һәйкәле. Гигант, М. Буденный,Приречный, Төньяҡ Сеятель, Степной ҡурған, Юловский, Манычстрой, Екатериновка, Бараники, Шаблиевка, Ивановка, Яңы Егорлык, Романовка, Сандата, Березовка, Яңы Маныч, Крученая Балка, Ивановка ауылдарында.
  • Тәбиғәт ҡомартҡыһы Хлебная Балка.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ростов өлкәһенең административ бүленеше
  • Ростов өлкәһе тораҡ пункттары

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  2. X бөтә рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарарҙары һәм бойороҡтары һәм уның Президиум саҡыра. Йыйынтыҡ № 10-11. Октябрь-ноябргә вцик-тың 1923 йылдың баҫма. Мәскәү-1923-Кремлдә. 10. с.
  3. Мәғлүмәттәр һуң төньяҡ Кавказ, Ростов-на-дону, 1925, 2 томда. 116. с.
  4. Дон крайы тарихы — районда сальская
  5. Йылда рсфср юғары советы президиумы указы менән 01.02.1963/газета «Сүкеш», 1963 йыл, 9 февраль
  6. 22.02.1989 йылда рсфср юғары советы президиумы указы менән «тураһында тапшырыу Калитва, Красносулинский, Миллеровск, Калитва Сальская районы административ буйһоноуы, Красносулинский, Миллеровск Сальская һәм ростов өлкәһе халыҡ депутаттары ҡала советы»
  7. газета «Сальская дала» йылдан 04.04.1989 № 55 (14.680)
  8. газета «дала сальская» 1997 йылдың 19 сентябрендә № 152 (16.441)
  9. Всесоюзная перепись населения 1939 года. Численность наличного населения СССР по районам и городам. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 20 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  10. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 октябрь 2013. 10 октябрь 2013 тикшерелгән.
  11. Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 октябрь 2013. 14 октябрь 2013 тикшерелгән.
  12. Всесоюзная перепись населения 1979 г.
  13. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011.
  14. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  15. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  16. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Ростовской области
  17. Ростовская область. Оценка численности населения на 1 января 2009-2015 гг.
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  20. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  21. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  23. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  24. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  25. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  26. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 1 апрель 2013 тикшерелгән.
  27. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  28. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  29. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  30. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  31. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  32. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  33. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2013. 20 март 2013 тикшерелгән.
  34. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  35. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 1 апрель 2013 тикшерелгән.
  36. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  37. Даими халыҡ һаны буйынса рәсәй федерацияһы ҡала, ҡала тибындағы ҡасабаларҙа һәм район г. 1.01.2010
  38. Демоскоп Weekly — Ҡушымта. Белешмә статистика күрһәткестәре
  39. Муниципаль берәмек уставын «Сальская районының»/газета «дала сальская» 2004 йылдың 26 декабрендә № 207 (17951)
  40. Николай Чудотворец ауылында яңы сиркәү Егорлык
  41. Георгий Победоносец Сиркәүендә

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]