Фонема

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Фонема — тел белемендәге телмәр өнө.

Фонемалар телдә һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен айырыуға ярҙам итә.Әйтәйек, һүҙ эсендәге оҡшаш өндәрҙе алмаштырыу һүҙ мәғәнәһен үҙгәртә: бала-бәлә, ҡош — ҡор, ҡот- көт, ур — үр һәм башҡалар.

Һәр телдең өндәре бик борондан ҡалыплашҡан була. Улар шул телдә һөйләшкән кешеләр тарафынан бер төрлө әйтелә һәм бер төрлө аңлашыла.

“Фонема “ терминын Ҡазан ҡалаһында эшләүсе польша-рәсәй телселәре Н. В. Крушевский һәм И. А. Бодуэн де Куртенэ хәҙерге мәғәнәгә яҡыныраҡ итеп индерәләр.

Фонема телдең абстракт берәмеге булараҡ телмәр өнөнә конкрет берәмек булараҡ тура килә. Фонема унда материаль яҡтан файҙаланыла. Ҡәтғи итеп әйткәндә, телмәр өндәре ныҡ айырыла. Уны төрлө кеше төрлөсә йтергә мөмкин. Мәҫәлән, “о” өнө башҡорт һүҙҙәрендә тар әйтелә, “ойоҡ”, урыҫ теленән килеп ингән һүҙҙәрҙә ул киң әйтелә колхоз. Әммә быларҙың барыһы ла, бар варианттарҙа ла <о> фонемаһы булараҡ файҙаланыла.


Фонема — фонологияны өйрәнеү объекты. Был төшөнсә ҡайһы бер мәсьәләләрҙе практик хәл иткәндә бик мөһим роль уйнай. Әйтәйек, орфография ҡанундары (принциптары) буйынса алфавит төҙөгәндә.

Ишара-ым телендә элегерәк был берәмек хирема тип йөрөтөлгән.

Фонеманы өйрәнеүҙең функциональ аспекты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡайһы бер телдәрҙең фонемалар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урыҫ теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]