Яҡупов Николай Яҡуп улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яҡупов Николай Яҡуп улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Хеҙмәт итеүе СССР
Тыуған көнө 15 март 1920({{padleft:1920|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Тыуған урыны РСФСР, Ҡазан губернаһы
Вафат булған көнө 1 февраль 1999({{padleft:1999|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (78 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Татарстан Республикаһы
Ерләнгән урыны Татарстан Республикаһы
Һөнәр төрө военный врач
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ленин ордены Советтар Союзы Геройы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены Ҡыҙыл Байраҡ ордены I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Хәрби звание подполковник[d]
Һуғыш/алыш Советско-финляндская война[d]

Николай (Калимулла) Яҡуп улы Яҡупов (татар. Кәлимулла Якупов, 15 март 1920 йыл — 1 февраль 1999 йыл) — совет офицеры, медицина хеҙмәте подполковнигы, Советтар Союзы Геройы (1944), Совет-фин һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдың декабрендә Өфөлә Үҙәк фронттың 61-се армияһының 7-се гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы булараҡ төҙөлгән 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының медицина пункты фельдшеры вазифаһында ҡатнаша.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1920 йылдың 15 мартында ауыл Ҡазан губернаһының Иштерәк ауылында (хәҙерге Татарстандың Туҡай районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Татар.

1939 йылда Чистай (Татарстан) ҡалаһының медицина техникумын тамамлай. Кама-Устьинск (Кама тамағы) районының Коярино ауылында фельдшер булып эшләй.

1939 йылдан Ҡыҙыл армия сафында. Совет-фин һуғышында һәм совет ғәскәрҙәренең 1939 йылда Көнбайыш Украинаны һәм Көнбайыш Белоруссияны азат итеү походтарында ҡатнаша. 1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.

1941 йылдың июленән Бөйөк Ватан һуғышы фронтында. Хәрби фельдшер сифатында 189 уҡсылар дивизияһының 259-сы уҡсылар полкы составында Калинин фронтында һуғыштарҙа ҡатнаша.

Сталинград фронтында дошманға ҡаршы 112-се (һуңынан 16-сы гвардия) башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се (артабан — 58-се гвардия) кавалерия полкы составында һуғыша.

58-се гвардия кавалерия полкының (16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы, 7-се гвардия кавалерия корпусы, 61-се армия, Үҙәк фронт) медицина пункты фельдшеры, медицина хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты Николай Яҡупов 1943 йылдың 27 сентябрендә Белоруссияның Гомель өлкәһе Брагин районының Нивки ауылы эргәһендә Днепрҙы аша сыҡҡанда кәмәлә 27 тапҡыр яралыларҙы ташый, 74 офицер һәм һалдаттың ғүмерен ҡотҡара, бынан тыш, плацдармда һуғышыусы яугирҙарға боеприпастар ташый.

СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указы менән немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәш фронтында командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн медицина хеҙмәтенең гвардия өлкәг лейтенанты Яҡупов Николай Яҡуп улына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3025) тапшырыла.

2-се Белоруссия фронтында һуғыш яланынан яралыларҙы ҡотҡарғанда һәм уларға ярҙам күрһәткәндә ҡыйыу хәрби фельдшерға күп тапҡырҙар үлем ҡурҡынысы янауына ҡарамаҫтан, ул еңеп сыға.

1946 йылдан медицина хеҙмәтенең гвардия подполковнигы Н. Я. Яҡупов — запаста. 1949 йылда Ҡазанда республика партия мәктәбен тамамлай. Яр Саллы ҡалаһында йәшәй, хаҡлы ялға киткәнгә тиклем «Камдорстрой» тресы идаралығы начальнигы урынбаҫары булып эшләй . 1999 йылдың 1 февралендә вафат була.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Images.png Тышҡы һүрәттәр
Image-silk.png Надгробный памятник
  • Н. Я. Яҡуповтың исеме Башҡортостан Республикаһының Милли музейында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) һәм 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) 112-се (16-сы гвардия Чернигов) Башҡорт кавалерия дивизияһының 78 Советтар Союзы Геройы исеме менән бергә иҫтәлекле таҡтаташҡа алтын хәрефтәр менән яҙылған.
  • 2005 йылдың 9 авгусында Яр Саллы ҡалаһында Герой йәшәгән йорт фасадына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 б. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Таминдар Хазигалиевич Ахмадиев Башкирская гвардейская кавалерийская — Уфа: Китап, 1999. — 368 б. — ISBN 5-295-01973-X.
  • З. И. Гильманов, А. К. Айнутдинов Герои Советского Союза — наши земляки : (Сб. докум. очерков и зарисовок. В 3-х кн.) — Казань: Татарское книжное изд-во, 1985.
  • Кузьмин, Михаил Кузьмич Медики — Герои Советского Союза — Москва: Медицина, 1965. — 96 б.
  • Сатрапинский Ф. В. Военные медики — Герои Советского Союза / Центральное военно-медицинское управление Министерства обороны СССР; отв. ред. Е. Ф. Селиванов. — Л.: Военно-медицинский музей МО СССР, 1975. — 103 с.
  • Слава башкирских конников / Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова — Уфа: Китап, 2005. — 275 б. — ISBN 5-295-03573-5.
  • Ханин Л. И. Герои Советского Союза — сыны Татарии — Казань: Таткнигоиздат, 1963. — 680 б.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]