Суфыйсылыҡ

Суфыйсылыҡ-(ғәрәп. صوف‎‎) — йөн[1] йөн туҡыма, йөн туҡыманан әҙерләнгән кейем кейеүсе) -Ислам динендәге аскетизм(Зөһәдселек) йүнәлеше. Суфыйсылыҡ 9-сы быуаттарҙа түбәнге ҡатламдарҙа социаль тигеҙһеҙлеккә, аристократияның, ҡала байҙарының, феодаль йәмғиәттең хакимлыҡ итеүсе ҡатламына яҡын тороусы руханиҙарҙың ҡомһоҙлоҡтарына, кәйеф- сафа ҡороуҙарына, зиннәтле тромоштарына ҡаршы йүнәлдерелгән хәрәкәт.

Билдәләмә

Суфыйҙарҙаң беренсе общиналары 800-се йылдар тирәһендә барлыҡҡа килә. Ғәрәп тарихсыһы Әл-Кинди былай тип яҙып ҡалдырған: " Һижриәттең 199- сы йылында Искәндәрҙә суфиҙар фирҡәһе тип атала торған төркөм ойошто. Улар -Аллаһы өсөн нимә яҡшы, шуны эшләгеҙ, тип бойроҡ бирҙе. һәм хөкүмәткә ҡаршылыҡ күрһәтте". (Адам Мец. Мусульманский ренеесаес,М., 1966 йыл, 230-сы бит).

Суфыйсылыҡ тарихы

Суфыйсылыҡ 9 -сы быуатта Яҡын һәм Урта көнсығышта крәҫтиәндәрҙе феодаль бәйһеҙлеккә индереү тамамланғас, феодалдарға өаршы массакүләм хәрәкәт баҫтырылған осорҙа киң тарала. Уның таралыуына салжуҡтар хәрәкәте, һәм тәре походтары (11-12-се быуат) унан һуңғә монғолдар һөжүмдәре (13-сө быуат), феодалдарҙың үҙ-ара көсәйә барған көрәше этәргес булып торған. Сөнки быларҙың барыһы етештереү менән шөғөлләнеүсе халыҡты бөтөнләй бөлгөнлөккә төшөрә.Суфыйҙар Ислам диненең байтаҡ йолаларын танымайҙар, ураһа тотоп һәм ысын күңелдән ғибәҙәт ҡылып, Алла менән берләшергә ынтылалар. Улар хәйер һорашалар, һәм шуның иҫәбенә йәшәйҙәр.12-се быуатта суфыйҙарҙың туғанлыҡ общиналары(мәхәлләләре) барлыҡҡа килә.Дәрүиштәр айырым рәбәттәрҙә(кварталдарҙа)ҡуналҡаларҙа(дәрүиштәр йорттарында)йәшәй башлайҙар. Суфыйсылыҡ идеяһының халыҡ араһында киң таралыуын күреп, әл-Ғаззали Ислам диненә суфыйсылыҡ элементтарын индерә. Беҙҙең илебеҙҙә әлеге ваҡытта суфыйҙар юҡ.

Суфыйҙар

• аль-Газали (1058—1111) — суфыйсылыҡтың иң сағыу вәкилдәренән иҫәпләнә.
• Абул-Ҡасим Әл-Джунайд (830—910) —
• Хөсәйенн әл-Халладж (858—922) 
• Әбү Сәйед Фазыл Аллаһ
• Омар ибн әл-Фарид (1181—1236) 
• Әбү Язид әл-Бистами
• әл-Харакани
• Хаджи Бекташи
• Әхмәт Йәсәүи (1103—1166/67)
• Ибн Араби (1165—1240) —
• Джалаледдин Руми (1207—1273)
• Шах Ниматулла (1330—1431)
• Ахмад Сирхинди, Ахмад Фарук (969—1034)
• Зәйнулла Рәсүлев (1833—1917)
• Джавад Нурбахш (1926—2008)
• Идрис Шах (1924—1996)
• Махмуд Остаосманоглу аль-Уфи (1929)

Суфыйсылыҡ баҫҡыстары

• Шәриғәт (ғәрәп. شريعة‎‎) —
• Тәриҡәт(ғәрәп. طريقة‎‎) —
• Мәғрифәт (ғәрәп. معرفة‎‎) —
• Хәҡиәт (ғәрәп. حقيقة‎‎) —