Бредихин Фёдор Александрович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бредихин Фёдор Александрович
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Тыуған көнө 26 ноябрь (8 декабрь) 1831
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Херсон губернаһы[d], Николаев
Вафат булған көнө 1 (14) май 1904 (72 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй империяһы, Санкт-Петербург
Ерләнгән урыны Иваново өлкәһе
Бер туғандары Иван Бредихин[d]
Һөнәр төрө астрофизик
Эшмәкәрлек төрө астрономия
Эш биреүсе Изге Владимир Император университеты[d]
Мәскәү император университеты[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Санкт-Петербург фәндәр академияһы[d] һәм Леопольд Академияһы
Уҡыу йорто Мәскәү университетының физика-математика факультеты
М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты[3]
Ғилми дәрәжә тәбиғәт фәндәре докторы[d]
Аспиранттар Штернберг, Павел Карлович[d], Аристарх Аполлонович Белопольский[d], Цераский, Витольд Карлович[d], Костинский, Сергей Константинович[d] һәм Сергей Владимирович Орлов[d]
Уҡыусылар Николай Алексеевич Умов[d]
Commons-logo.svg Бредихин Фёдор Александрович Викимилектә

Бреди́хин Фёдор Александрович (8 декабрь 1831 йыл[4][5] йәки 1 декабрь,14 декабрь 1831 йыл[6][7][8], — 14 май 1904 йыл) — Рәсәй империяһы астрономы, Мәскәү Император университетының атҡаҙанған профессоры, физика-математика факультеты деканы, Император фәндәр академияһының астрономия буйынса ординар академигы (1890) Мәскәү обсерваторияһы университеты һәм Пулково обсерваторияһының директоры.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фёдор Александрович Бредихин 1831 йылдыңң 8 декабрендә (23 ноябрь) Николаев ҡалаһында тыуған. Нәҫелдән килгән диңгеҙ офицерҙарының боронғо дворяндар ғаиләһенән — флот подполковнигы Александр Фёдорович Бредихиндың улы. Бала сағы Херсон янындағы Солониха ауылында атаһының имениеһында үтә. Шиғриәт, музыка менән мауыға, бер нисә сит телдә һөйләшә.[9] Математикаға һәм тәбиғи фәндәргә ынтылышы иртә уяна. Бының менән ул үҙен беренсе тәрбиәсеһе һәм өй уҡытыусыһы — Херсон гимназияһының элекке директоры З. И. Соколовскийға бурыслы, тип һанай.

1845-1849 йылдарҙа Одессалағы Ришельевский лицейы ҡарамағындағы пансионда уҡый. 1849 йылда Ришельевский лицейына уҡырға инә, 1851 йылда алтын миҙал менән тамамлай. 1851 йылда Мәскәү университетына уҡырға инә бында ул прфессор Ф. М. Спасский[10] уҡыусыларының береһе була. 1855 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай. Һуңғы курстарҙа астрономия профессоры А. Н. Драшусов йоғонтоһо аҫтында Бредихин үҙ һөнәре итеп астрономияны һайлай һәм профессорлыҡҡа әҙерләнеү өсөн университетта ике йылға ҡалдырыла.

Бредихиндың эшмәкәрлеге оҙаҡ йылдар Мәскәү университеты менән бәйле була. 1857 йылда уҡ ул астрономия кафедраһында адъюнкт вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 1862 йылда магистр диссертацияһын «Кометаларҙың ҡойроғо» темаһына яҡлай. 1865 йылда — докторлылыҡ диссертацияларын «О возмущениях комет, не зависящих от планетных притяжений» темаһына 1863 йылда экстраординар профессор, 1865 йылдан ординар профессор вазифаһын биләй. 1873-1876 йылдарҙа Мәскәү университетының физика-математика факультеты деканы. 1882 йылда — Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры. 18731890 йылдарҙа университет обсерваторияһы директоры була. «Мәскәү астрофизик училищеһын» булдыра. 1890—1895 йылдарҙа Ф. А. Бредихин Пулково обсерваторияһы директоры була; Рәсәй астрономдары өсөн обсерваторияның киң ишектәрен аса.[11]

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ф. А. Бредихин 1897 йыл. Г. К. Бакмансон картинаһы

Бредихин тикшеренеүҙәре астрономияның бөтә төп тармаҡтарын тиерлек үҙ эсенә ала. Иҫ киткес теүәллек менән ул меридиан түңәрәгендә ҙур булмаған планеталарҙың рефрактор микрометры торошон күҙәтә. Микрометрик винттың хаталарын һәм күҙәтеүсенең шәхси хаталарын тикшерә.

Уның туранан-тура ҡатнашыуы менән Ҡояш хромосфераһын билдәле спектроскоп менән системалы күҙәтеүҙәр, ҡояш таптарын һәм факелдарҙы фотоға төшөрөү, Ай һәм Марс һәм Юпитер планеталары өҫтөндә тикшеренеүҙәр башлана.

1875 йылда тәүгеләрҙән булып, У. Хёггинстан һуң, газ томанлығының химик составын өйрәнә башлай. Инструменталь оптиканан алып гравиметрияға тиклем һәм башҡа өлкәләргә лә ҙур өлөш индерә.
Шулай ҙа уның тикшеренеүҙәренең төп йүнәлеше булып 1858 йылда башланған кометаларҙы өйрәнеүҙән тора.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бредихин Александр Фёдрович бик күп йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. 1886-1890 йылдаҙа Мәскәү тәбиғәт һынаусылары йәмғиәте президенты), 1891 −1893 йылдарҙа Рәсәй астрономия йәмғиәте ағзаһы һәм уның рәйесе; Рәсәй география йәмғиәте ағзаһы, Галлела Леопольдино-Король фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1883), Лондон король астрономия һәм Ливерпуль астрономия йәмғиәттәренең ағза-корреспонденты (1884), Париждағы Оҙонлоҡтар бюроһының ағза-корреспонденты (1894), Харьков университетының (1891), Мәскәү университетының (1897) почетлы ағзаһы.
Астрономия өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн Ф. А. Бредихин исемендәге премия булдырыла.

Бредихин Ф. А. үпкә шешеүенән Санкт-Петербургта 1 (14) мая 1904 вафат була. Васыятына ярашлы, Владычное ауылында (хәҙерге Бредихино, Заволжск) ерләнгән.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бредихиндап кәшәнәһе (Заволжск (Владимир өлкәһе)
Images.png Тышҡы медиафайлдар
  • Бредихин исемен йөрөткән астероид (786) Бредихин Франц Кайзер 20 апрелдә 1914 йылда асҡан, Гейдельберг, Германия.
  • Фёдор Александрович Бредихин исемен 1970 йылда ай кратерына бирелә.
  • СССР-ҙа почта маркаһы Ф. А. Бредихинға арналған сығарыла.
  • Бредихиноисемендә тораҡ пункты (Иваново өлкәһе)(57°28′45″ с. ш. 42°09′39″ в. д.HGЯO).
  • Киншема ҡалаһының урамы Бредихин исемен йөрөтә.
  • Заволжск ҡалаһында Бредихин майҙаны (57°29′01″ с. ш. 42°08′48″ в. д.HGЯO).
  • Бредихин тыҡрығы Заволжскиҙа.
  • Федор Бредихин исемен Латвия Диңгеҙ Пароходствоһының рефрижератор судноһы йөрөтә.
  • Заволжск ҡалаһында крайҙы өйрәнеү музейы экспозицияһы[12].
  • "Бредихинский уҡыуҙары " конференцияһы 1983 йылдан алып үткәрелә[13][14].
  • СССР ФӘНДӘР АКАДЕМИЯҺЫ Бредихин исемендәге премия булдырылған (1946), астрономия өлкәһендәге күренекле эштәр өсөн [5].

Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. OCLC. VIAF[Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
  2. Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #116469293 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  3. Математическая генеалогия — 1997.
  4. Летопись Московского университета
  5. 5,0 5,1 Императорский Московский университет, 2010
  6. Презентация книги «Фёдор Александрович Бредихин». Заволжск. 22.05.2014"Нам удалось найти архивные подтверждения о дате рождения 1 декабря 1831 года (старого стиля, по новому стилю — 14 декабря). В Санкт-Петербургском филиале архива РАН хранится Свидетельство о рождении Ф. А. Бредихина (Ф. 705, Оп. 1, Д. 6, Л. 2), которое называет эту дату".
  7. В день рождения Ф. А. Бредихина. Заволжский городской художественно-краеведческий музей. 19.12.2016 «Великий ученый-астроном родился 1 (14) декабря 1831 года».
  8. День рождения Бредихина. Заволжский городской историко-художественный музей, события. 23 января 2018"…Ф. А. Бредихин родился 1(14) декабря 1831 года".
  9. Императорский Московский университет, 2010, с. 95
  10. Кононков А. Ф. Михаил Фёдорович Спасский — видный русский физик и метеоролог XIX века. (К 150-летию со дня рождения и 100-летию со дня смерти) // Успехи физических наук. —1959 г. — т. LXVIII. — вып.4. — С. 733.
  11. Императорский Московский университет, 2010, с. 96
  12. Постоянная выставка Ф. А. Бредихина в Заволжске.
  13. В Заволжске состоялись VI Бредихинские чтения. 18.09.2017.
  14. Сачков, 2015

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Андреев А. Ю. Бредихин Фёдор Александрович (неопр.). История Императорского Московского университета. Дата обращения: 28 сентября 2013.
  • Бредихин, Федор Александрович // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  • Бредихин, Фёдор Александрович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Волков В. А., Куликова М. В. Московские профессора XVIII — начала XX веков. Естественные и технические науки. — М.: Янус-К; Московские учебники и картолитография, 2003. — С. 38—39. — 294 с. — 2000 экз. — ISBN 5—8037—0164—5.
  • Еремеева А. И. БРЕДИХИН Фёдор Александрович // А. Ю. Андреев, Д. А. Цыганков Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2010. — С. 95—96. — ISBN 978-5-8243-1429-8.
  • Зигель Ф. Ю. Фёдор Александрович Бредихин: Его жизнь и деятельность. — М.: Гостехиздат, 1957. — 152 с. — (Люди русской науки). — 15 000 экз. (обл.)
  • Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
  • Невская Н. И. Фёдор Александрович Бредихин, 1831-1904. — М.—Л.: Наука, 1964. — 255 с. — (Научно-биографическая серия).
  • Сачков М. Е. V Бредихинские чтения // Земля и Вселенная : журнал. — 2015. — № 2. — С. 61—69. — ISSN 0044-3948.
  • Фёдор Александрович Бредихин (1831-1904) / Касаткина С. В., Сачков М. Е.. — М.: Планета, 2013. — 190 с. — ISBN 978-5-903162-51-2.
  • Застрожнова Е. Г. Бредихин Фёдор Александрович // Ученые — фондообразователи Санкт-Петербургского филиала Архива Российской академии наук : Краткий биографический справочник : А—В / науч. ред. и сост. Е. Ю. Басаргина, И. В. Тункина. — СПб. : Реноме, 2018. — С. 104—105. — 196 с. — (Ad fontes. Материалы и исследования по истории науки; т. 13). — ISBN 978-5-00125-105-7. — doi:10.25990/mjny-8444.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]