Зайлалова Сажиҙә Хәмәҙийәр ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы
Зайлалова
Эшмәкәрлек төрө:

Педагог

Тыуған көнө:

1 ноябрь 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы, Өфө өйәҙе, Баштирмә ауылы[1]

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Рәсәй Рәсәй

Вафат булған көнө:

26 ноябрь 2005({{padleft:2005|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (86 йәш)

Вафат булған урыны:

Өфө

Награда һәм премиялары:
«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы

Зайлалова Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы (1 ноябрь 1919 йыл26 ноябрь 2005 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, уҡытыусы-педагог, дәреслектәр авторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Милләте — башҡорт.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова 1919 йылдың 1 ноябрендә Башҡортостандың Благовар районы Баштирмә ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ауылында башланғыс мәктәпте уңышлы тамамлағас, ул Шишмә районының Сәфәр ауылында Башҡорт педагогия техникумының әҙерлек курсында уҡый. 1932 йылда был курс Дәүләкән педагогия техникумына ҡушыла. Сажидә Зайлалова Дәүләкән педагогия техникумында өс йыл уҡый һәм уны 1936 йылда бөтөрөп сыға. Шулай итеп, 16 йәшлек ҡыҙ Шишмә районының Ябалаҡлы ете йыллыҡ мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эш башлай.

Тиҙҙән тырыш уҡытыусы С. Х. Зайлалова уҡытыу-тәрбиә эшендә алдынғы ысул һәм алымдарҙы киң файҙаланып, ижади эшләүсе новатор-педагог булып таныла. 1937 йылда ул Мәскәүҙә Рәсәй Федерацияһы отличник-уҡытыусылары кәңәшмәһендә ҡатнаша. 1939 йылда «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Эшкә намыҫлы ҡарауын һәм педагогик коллективтың хеҙмәтен ижади ойоштора белеүен иҫәпкә алып, Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалованы 1939 йылда Шишмә районы Ҡараяҡуп ете йыллыҡ мәктәбе директоры урынбаҫары итеп билдәләйҙәр. Уҡытыусылар коллективының ижади эштәре тиҙҙән район мәктәптәренә билдәле була.

Шишмә район халыҡ мәғарифы бүлеге 1940 йылда С. Х. Зайлалованы К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға ебәрә. Бер аҙ тәжрибә туплап, уҡытыу-тәрбиә эшендә белемдең ниндәй әһәмиәткә эйә булыуын яҡшы аңлап килгән уҡытыусы тел һәм әҙәбиәт факультетының башҡорт бүлегендә педагогия серҙәрен тырышып өйрәнә. Ләкин уға тиҫтерҙәре менән бер йыл ғына уҡырға насип була. Беренсе курс имтихандарын тик «5» билдәләренә тапшырып бөтөүгә, фашистар Германияһы илебеҙгә баҫып инә — Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Ауыр афәт касафаты студенттарға ла килеп етә. Уларҙы фронтҡа киткән уҡытыусылар урынына төрлө райондарға эшкә оҙаталар.

Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова Маҡар районының Ишәй мәктәбенә китә. Бында ла ул намыҫлы хеҙмәт өлгөләре күрһәтә, шуға ла уны 1943 йылда комсомолдың өлкә комитетына мәктәптәр бүлеге инструкторы, шунан партия өлкә комитеты инструкторы итеп билдәләйҙәр.

1948 йылда партияның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы С. Х. Зайлалованы Өфө ҡалаһы 9-сы терәк мәктәбе директоры итеп тәғәйенләй. Мәктәптең бәләкәй генә интернатында аталары Бөйөк Ватан һуғышында ҡорбан булған етем балалар тәрбиәләнә. Был балаларҙы уҡытыу һәм тәрбиәләү сығымдарын Башҡортостан хөкүмәте тулыһынса үҙ өҫтөнә ала. Мәктәптә Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы ете йыл директор вазифаһын намыҫлы башҡара. Ул республикала киң билдәле, алдынғы мәктәпкә әйләнә. Унда педагогия институты студенттарының практикаһы ойошторола, ҡала һәм республика уҡытыусыларының төрлө йыйылыштары — конференциялар, кәңәшмәләр, тематик кисәләр үткәрелә.

1950 йылда С. Х. Зайлалова Башҡорт дәүләт педагогия институтының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай. Заман талабы булыуҙан тыш, юғары белем алыу мәктәп директорына педагогик коллективтың хеҙмәтен тейешле кимәлдә ойошторорға мөмкинлек бирә. 9-сы урта мәктәп 1958 йылда 1-се мәктәп-интернат итеп үҙгәртелә. Бында Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы йәнә 20 йыл эшләй, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары араһында талантлы педагог булып таныла.

Башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуға төрлө ҡараш булған саҡтарҙа ла С. Х. Зайлалова был предметтарҙы һәр ваҡыт юғары әҙерлек менән, тейешле идея-теоретик кимәлдә уҡыта, балаларға төплө белем һәм нигеҙле тәрбиә бирергә ынтыла. Синыфтан тыш эштәр дәрестең дауамы тип ҡарала. Уҡыусылар түңәрәктәргә, әҙәби поход, сәйәхәттәргә ҙур теләк менән йөрөйҙәр, осрашыуҙарҙа әүҙем ҡатнашалар. Шуның һөҙөмтәһендә уҡытыусы үҙ предметтары буйынса уҡыусыларҙың тулы өлгәшенә беренселәрҙән булып ирешә.

Мәктәп-интернатта уҡытыу-тәрбиә эштәренән тыш, Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова йәмәғәт бурыстарын үтәүгә лә яуаплы ҡарай. Тәжрибәле уҡытыусы булараҡ, ул Башҡортостан Халыҡ мәғарифы министрлығының уҡыу-методик советы ағзаһы, район халыҡ мәғарифы бүлегенең штаттан тыш инспекторы вазифаларын күңел биреп башҡара. Ул башҡорт әҙәбиәте буйынса программалар, дәреслектәр төҙөүгә, дәреслектәрҙе файҙаланыу тураһында методик ҡулланмалар яҙыуға йәлеп ителә. С. Х. Зайлалова — 1953 йылдан бирле V һәм VI синыфтарҙың туған әҙәбиәт дәреслектәре авторҙашы. Ул IV һәм VII синыфтар өсөн дә дәреслектәр, хрестоматиялар төҙөүҙә ҡатнаша, методик ҡулланмалар яҙа.

Күп йыллыҡ һәм намыҫлы педагогик хеҙмәте өсөн Сажидә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова байтаҡ миҙал һәм Маҡтау грамоталарына лайыҡ була, 1963 йылда уға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән юғары исем бирелә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]