Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы
Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы Иҫәнсурин
Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары
1930 башы — 1930 йылдың марты
Алдан килеүсе: Иҙелғужин Кәрим Абдулла улы
Дауамсы: Әбүбәкеров Риза Вәхит улы
 
Тыуған: 30 октябрь 1897({{padleft:1897|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})
Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе, 1-се Иманғол ауылы
Үлгән: 10 июль 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (40 йәш)
РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Өфө ҡалаһы
Белеме: И. В. Сталин исемендәге Көнсығыш хеҙмәтсәндәре коммунистик университеты[d]
 
Наградалары:

Ленин ордены — 1935

Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы (30 октябрь 1897 йыл — 10 июль 1938 йыл) — совет дәүләт эшмәкәре, сәйәси золом ҡорбаны. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары, ВКП(Б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының 2-се секретары.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы 1897 йылдың 30 октябрендә Ырымбур губернияһының Ырымбур өйәҙе (хәҙер — Ырымбур өлкәһе Октябрьский районы) 1-се Иманғол ауылында крәҫтиән ғаиләһендә[1] тыуған. «Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы» нигеҙендә милләте буйынса башҡорт[2].

19151918 йылда рус армияһы составында Беренсе бөтә донъя һуғышында, ә 19191922 йылдарҙа РККА составында — Рәсәйҙең Граждандар һуғышында[3][4] ҡатнашҡан. 1920 йылда РКП(б)[5] ағзаһы.

Ул 19221924 һәм 19261928 йылдарҙа И. В. Сталин исемендәге Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең Коммунистик университетында уҡый һәм уны 1928 йылда тамамлай.

19241926 йылдарҙа Урал өлкәһенең, 1928 йылдан Башҡорт АССР-ының ВКП(б) структураларында эшләй. 19281929 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетында ВКП(б) Үҙәк Комитеты вәкиле була.

1929 йылдан ВКП(б)-ның Тамъян-Ҡатай кантон комитетының агитация-пропаганда бүлегенә етәкселек итә, ә 1930 йылдан Башҡорт АССР-ның мәғариф халыҡ комиссары була.

19301931 йылдарҙа ВКП(Б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының кадрҙар бүлеге менән етәкселек итә, ә 1931 йылда өлкә комитетының 2-се секретары итеп һайлана. Башҡорт АССР Үҙәк һайлау комиссияһының VIII һәм XI саҡырылыш ағзаһы була.

1937 йылда ул СССР НКВД-һының 30.07.1937 № 00447[6] бойороғо буйынса төҙөлгән махсус «тройка» составына индерелә һәм Сталин репрессияларында әүҙем ҡатнаша

1937 йылдың 17 сентябрендә «Правда» гәзитендә Л. Перевозкиндың «Кучка буржуазных националистов в Башкирии» тигән мәҡәләһе баҫыла, унда республиканың бөтә партия-хужалыҡ аппараты «буржуаз милләтселәрҙән» һәм «вәлидовсыларҙан»[7] тора, тип әйтелә. Шул уҡ көндө «Известия» гәзитендә «Башҡорт буржуаз милләтселәре һәм уларҙың һаҡсылары» тигән мәҡәлә баҫыла. 1937 йылдың октябрь айында Өфөгә ВКП(б) ҮК секретары А. А. Жданов килә һәм республика обкомы етәкселеген халыҡ дошмандары менән көрәш алып бармауҙа һәм хатта уларҙы яҡлап алып ҡалыуҙа ғәйепләй. 1937 йылдың 6 октябрендә Әхмәт Иҫәнсурин ҡулға алына, ә 1938 йылдың 10 июлендә атыла. 1956 йылдың майында аҡлана.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Узиков Ю. А. Башҡорт улы — сәйәси золом ҡорбаны. Башвестъ (2006-10-30). 22 ғинуар 2016 тикшерелгән. (баш.)
  2. Исанчурин Ахмет Рысмухаметович. Международное общество «Мемориал». 22 ғинуар 2016 тикшерелгән.
  3. Каримова И. Г. Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  4. Исанчурин Ахмет Ресмухаметович. Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. 22 ғинуар 2016 тикшерелгән.
  5. Зиновьев А. Ахмет Исанчурин. Расстрелян за «выгораживание врагов народа». Башинформ (2007-06-13). 22 ғинуар 2016 тикшерелгән.
  6. Составы троек в 1937−1938 годах // Сайт Nkvd.memo.ru
  7. Алмаев Р. З. Риза Абубакиров: страницы биографии (к 105-летию со дня рождения наркома просвещения БАССР // Педагогический журнал Башкортостана : журнал. — 2007. — № 5. — С. 131—139. — ISSN 1817-3292.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Возвращенные имена : [О репрессированных в годы культа личности Сталина в Башкирии / Сост. Иргалин Г. Д., Асабин Е. П.], 287,[1] с. портр. 21 см, Уфа Башк. кн. изд-во 1991.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]