Ольштын

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ольштын
пол. Olsztyn
ФлагГерб
POL Olsztyn flag.svgPOL Olsztyn COA.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 31 октябрь 1353
Рәсми атамаһы Olsztyn
Дәүләт Польша[1]
Административ үҙәге Варминско-Мазурское воеводство[d]
Административ-территориаль берәмек Варминско-Мазурское воеводство[d]
Хөкүмәт башлығы Piotr Grzymowicz[d]
Тәртип буйынса иртәрәк килеүсе Allenstein[d]
Халыҡ һаны 173 599 кеше (30 июнь 2016)
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 88 Метр
Сәғәт бүлкәте Үҙәк Европа йәйге ваҡыты[d], UTC+1[d] һәм UTC+02:00[d]
Туғандаш ҡала Шатору[d][2], Оффенбург[d][3], Калининград[4][5], Гельзенкирхен[d][6], Луцк[7][8][9], Кальп[d][10], Хальмстад[d][11], Перуджа[12], Ричмонд[d][13], Рованиеми[d][14] һәм Сённерборг[d][10]
Башланыу датаһы 1945
Майҙан 88 км²
Почта индексы 10-001–11-041
Рәсми сайт olsztyn.eu
Урынлашыу картаһы
Категория с картами на Викискладе Maps of Olsztyn
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы [d]
Урындағы телефон коды (+48) 89
Номер тамғаһы коды NO
Commons-logo.svg Ольштын Викимилектә


Ольштын (пол. Olsztyn ) [ˈɔlʂtɨn]), 1945 йылға тиклем Алленштайн (нем. Allenstein ) — Польша ҡалаһы, илдең төньяғында , Лын йылғаһы буйында урынлашҡан, Вармия-Мазур воеводствоһының административ үҙәге.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ольштын ҡалаһы Ольштын күлдәре төбәгендә урынлашҡан, унда 11 ҙур күлдәр һәм ҡуйы урмандар бар.

Ҡала морена боҙлоғоноң ҡалдығында ята. Ҡаланың иң бейек нөктәһе -диңгеҙ кимәленән 155 м бейеклектә, иң түбәне — 88 м бейеклектә.

Ольштындың 560 мең гектар ерен ҡала паркы зонаһы биләй(6,5 процент). Ольштын территорияһында ике тәбиғи заказник бар, уларҙың 14 га ере торфлы һаҙлыҡ үҫемлектәре менән ҡапланған.

Һыу ресурстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала аша өс йылға аға: Лын, Вадонг (пол. Wadąg) һәм Кортувка (пол. Kortówka). Ҡала административ сиктәрендә 15 күл бар, шуларҙың 13-нөң майҙаны 1 гектарҙан ашыу.

Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты уртаса, диңгеҙ климатынан континенталгә күсемле. Йыллыҡ уртаса яуым-төшөм кимәле — 600 мм, һауаның уртаса йыллыҡ температураһы +6,6 °C: максимум-июль (+17,7 °C) һәм ғинуар айында минимум (-3,5 °C). 160 көн яуым-төшөм менән, 140 көн менән һыуыҡ температуралы, ҡар ҡатламы уртаса 83 көн дауамында ята.

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2000 йылда ҡала халҡы 172 000-гә етә[15].

1770 йылдан алып Ольштындағы халыҡ һаны

2010 йылдың 30 июненә ҡарата халыҡ һаны 176 522 кеше тәшкил итә (21 урын Польшала), ҡала майҙаны — 88,33 км2 (26-сы урын илдә), халыҡ тығыҙлығы — 1998 кеше/кв. км.

Планетарий

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XIX быуат аҙағында ҡалала ике машиналар төҙөү заводы һәм шырпы фабрикаһы була. 1914 йылда инде эшләп килгән сәнәғәт предприятиеларының һаны 60-ҡа яҡын, шул иҫәптән ике һөт заводы, 2 тирмән, 3 типография, гәрсис етештереү буйынса фабрика, 4 һыра заводы, 9 мебель фабрикаһы, 7 кирбес, 2 черепица заводы, 3 кареталар эшләү оҫтаханаһы, сыбыртҡы фабрикаһында эшләй, бирсәткә, эш бейәләйҙәре тегеү фабрикаһы, кәрзиндәр үреү оҫтаханалары, 2 тараҡ фабрикаһы, 7 кер йыуыу һәм буяу оҫтаханалары була.

Ольштындағы Michelin заводы.

Икенсе донъя һуғышынан һуң Ольштында иҡтисади үҫеш көсәйә, ҡала Мазур һәм Вармияның мөһим административ үҙәгенә әйәләнә.

1967 йылда автомобиль шиналары заводы асыла, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте барлыҡҡа килә.

Белем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Вармия-Мазур университетының төп корпусы

Ольштын ҡалаһы Польша мәғарифының төп үҙәктәренең береһе булып тора.

Ҡалала бер йөҙҙән ашыу урта уҡыу йорттары һәм 6 юғары уҡыу йорттары эшләй.

Вармия-Мазур университетының гуманитар факультеты корпусы
Вармия-Мазур университетының Кортоволағы стадионы

Иҫтәлекле урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ольштын замогы.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Коперник һәйкәле

Вармия капитул замогының уң ҡанаты 1348 йылда төҙөлә башлай. Һуңғараҡ бинанаға яңы бер ҡат күтәртелә, ә XV—XVI быуаттарҙа көньяҡ ҡанаты һәм башняһының өҫкө өлөшө төҙөлә. 1516—1521 йылдарҙа замоктың администраторы Николай Коперник булған. Күркәм готика архитектураһы өлгөһөндә Вармия һәм Мазур музейы урынлашҡан.

Башҡа иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туғанлашҡан ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Билдәле кешеләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ян Липский (1690—1746) — поляк католик руханийы, кардинал, Луцк (1732) һәм Краков епискобы (1732—1746). Речь Посполитаяның дипломатик һәм дәүләт эшмәкәре.
  • Войчех Плохарский — поляк журналисы, автор, композитор, сәйәхәтсе.
  • Зентара-Малевская, Мария — поляк яҙыусыһы һәм шағирәһе.
  • Мамед Халидов — поляк ҡатнаш көрәш спортсыһы, чечен сығышлы.
  • Йоанна Енджейчик — ҡатнаш көрәш оҫталығы спортсыһы, иң бәләкәй ауырлыҡтағы ҡатын-ҡыҙҙар категорияһында UFC чемпионы.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • «Маршрут по замкам и музеям в регионе Балтийского моря». Olsztyn. 2007.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]