Сакаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сакаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 15 ғинуар 1916({{padleft:1916|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы, Бәләбәй өйәҙе, Бүздәк ауылы
Вафат булған көнө 16 май 2007({{padleft:2007|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:16|2|0}}) (91 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Башҡортостан Республикаhы, Өфө
Һөнәр төрө уролог
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ленин ордены Социалистик Хеҙмәт Геройы «Почёт Билдәһе» ордены
Уҡыу йорто Башҡорт дәүләт медицина университеты

Сакаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы (15 ғинуар 1916 йыл — 16 май 2007 йыл) — Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Башҡортостан республика клиник дауаханаһының бөйөр ауырыуҙары үҙәге мөдире, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1966).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы Сакаева[1] 1916 йылдың 15 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Табанлы-Күл (хәҙер Бүздәк) ауылында тыуа. Сакаева Мәстүрәнең әсәһе Хәҙисә — Ҡоҙаяров һәм Ҡудашевтар нәҫеленән булған. Атаһы Фәхретдин Сакаев та затлы ғаиләнән сыҡҡан. Улар икеһе лә, башҡа ауылдаштары кеүек, «сабаталы дворяндар».

Мәстүрә ғаиләләге алты баланың иң кесеһе була. Йәй атаһы менән әсәһе игенселек менән шөғөлләнә, ә ҡыш Өфөгә йәшәргә китә һәм бында икмәкханаға эшкә яллана торған булған. Ире вафат булғас, барлыҡ тормош ауырлығы Хәҙисәне иңенә төшә. Бер үҙе, алты бала үҫтереп, аяҡҡа баҫтыра.

Мәстүрәгә табип булырға ағаһы кәңәш итә. Мәстүрә ризалаша һәм мединститутҡа уҡырға инә. Буласаҡ ире Мөбәрәк Ильясов менән Мәстүрә институттың өсөнсө курсында уҡығанда таныша. Ғаилә тормошо ҡыҫҡа була. Мөбәрәкте, хәрби табип булғанлыҡтан, Һарытау медицина академияһына ебәрәләр. 1941 йылдың майында уларҙың ҡыҙы Роза тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы ғаилә пландарын селпәрәмә вата. Мәстүрәнең ирен фронтҡа алалар. 1942 йылда Мәстүрә ире хеҙмәт иткән госпиталдең бомба аҫтына эләгеүе һәм лейтенант Ильясовтың хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында хәбәр ала.

1941 йылда Мәстүрә Башҡортостан медицина институтын тамамлай.

1941 йылда Өфөләге 1741-се эвакуация госпиталендә табип-ординатор булып эшләй башлай. Эвакогоспиталдың медицина начальнигы Беренсе мәскәү медицина институты профессоры И. М. Эпштейн була. Профессор Мәстүрәне табип эшенә өйрәтеүсе остазы була һәм унда табип эшенә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Урта Азия профессоры Леонид Крайзебудтан Мәстүрә операция эшләргә өйрәнә.

1947 йылдан алып Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Башҡортостан республика клиник дауаханаһының бөйөр ауырыуҙары үҙәгендә табип-уролог, урология бүлеге мөдире булып эшләй[2].

Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы был дауаханала бөйөр үҙәге булдырыуға, уның урология һәм нефрология хеҙмәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. 1963 йылдың ноябрендә М. Сакаева «Яһалма бөйөр» бүлеген ойоштора. 1965 йылда уның етәкселегендә беҙҙең илдә беренсе тапҡыр геморрагик киҫкен бөйөр биҙгәге менән сирләүсегә гемодиализ үткәрелә. Табип урология ауырыуҙары клиникаһын өйрәнеү, уларҙы диагностикалау һәм дауалау ысулдарын камиллаштырыу менән шөғөлләнә.

Совет халҡы һаулығын һаҡлау өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары һәм дауалауҙың яңы ысулдарын индереүе өсөн СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1969 йылдың 4 февралендә М. Ф. Сакаеваға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1990 йылда хаҡлы ялға киткәнсе М. Ф. Сакаева Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Башҡортостан республика клииник дауаханаһының бөйөр үҙәгендә табип, консультант булып эшләй. Йәмәғәт эштәре менән шөғөлләнә: Өфө ҡалаһы Киров районының һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы президиумы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы консультанты була. Мәскәүҙә ҙур халыҡ-ара Азия һәм Африка илдәре халҡына теләктәшлек (1970), Азия һәм Африка илдәре ҡатын-ҡыҙҙарына теләктәшлек (1976) конференциялары эшендә ҡатнаша: .

Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1966).

Ғаиләһе: Роза ҡыҙы, ейәнсәре Аида — шулай уҡ табиптар.

Сакаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы 2007 йылдың 16 майында Өфөлә вафат була.

Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы — 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Уның уҡыусылары Башҡортостан дауалау-профилактика үчреждениеларында табип-уролог, нефролог, хирург, ғалим, етәксе булып эшләйҙәр.

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙының иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсаты менән Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Башҡортостан оеспублика клиник дауаханаһының бөйөр үҙәге бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[3].

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Герои труда / сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. -ISBN 978-5-295-05228-6.

Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 5. П-С. 2009. −576 с. ISBN 978-5-88185-072-2.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]