Симонов Юрий Гаврилович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Симонов Юрий Гаврилович
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 17 март 1923({{padleft:1923|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Тыуған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Өфө
Вафат булған көнө 14 август 2019({{padleft:2019|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (96 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Мәскәү ҡалаһы
Ерләнгән урыны Миусское кладбище[d]
Һөнәр төрө географ
Эшмәкәрлек төрө география
Эш биреүсе М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены II дәрәжә Ватан һуғышы ордены «Почёт Билдәһе» ордены «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы юбилейная медаль «50 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» юбилейная медаль «60 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» юбилейная медаль «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре бронзовая медаль ВДНХ Фән һәм техника өлкәһендәге Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы
Уҡыу йорто М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Ғилми дәрәжә география фәндәре докторы[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы

Симонов Юрий Гаврилович (17 март 1923 йыл) — совет һәм Рәсәй географы һәм геоморфологы, профессор, география фәндәре докторы (1968). Рәсәйҙең атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993)[1]Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (1997). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге 1996 йылғы премияһы лауреаты[2] Ломоносов премияһы лауреаты (2003), Тәбиғи фәндәрҙең Рәсәй академияһы академигы  (1999). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Владимир Путин Ю.Г. Симоновҡа 1929 йылда бөтөрөлгән Константинов миҙалын — Рәсәй географик йәмғиәтенең наградаһын тапшыра
(27 апрель 2015 йыл).

Юрий Гаврилович Симонов 1923 йылдың 17 мартында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә дәүләт хеҙмәткәре һәм уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Ата-әсә икеһе лә сығышы менән крәҫтиән була. 1927 йылда ғаилә Мәскәү ҡалаһына күсеп килгән. 1930 йылда әсәһе вафат була, ә 1938 йылда атаһы Юрий Гавриловичты ҡулға алалар, ул 1941 йылда лагерҙа вафат була.

1940 йылда Симонов Мәскәү университетының  география факультетына уҡырға инә,  әммә һуғыш башланыу менән уҡыуын туҡтатып тора. Һуғыш ваҡытында фронтта пехотала хеҙмәт итә, алғы  сафтарҙа 1943 йылдың июненән алып 1944 йылдың апреленә тиклем була.  Артабан 1944—45 йылдарҙа  Мәскәүҙә хәрби тәржемәселәр курсында уҡый. Хәрби әсирҙәр  ротаһында тәржемәсе сифатында бер аҙ хеҙмәт иткәндән һуң һәм демобилизацияланғас  университетҡа кире ҡайта. 

1950 йылда Симонов геоморфология кафедраһы буйынса география факультетын тамамлай, унан һуң аспирантураға тәҡдим ителә. 1954 йылда «Оценка рельефа территории Иркутско-Черемховского промышленного района на стадии районной планировки» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

Артабанғы бөтә ғүмере дауамында Ю. Г. Симонов  университетта эшләй.  Фәнни һәм уҡытыу эшмәкәрлеген уңышлы берләштереп, ул кесе ғилми хеҙмәткәрҙән алып профессорға тиклем юл үтә (1968). 1967 йылда  «Проблемы регионального анализа внутриконтинентальных геоморфологических областей (на примере Забайкалья)» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Шулай уҡ өлгөрөү йылдарында география факультетының партия ойошмаһын етәкләй.

35 йыл дауамында Ю. Г. Симонов университеттың Комплекслы Көнсығыш экспедицияһы менән етәкселек итә.

Ю. Г. Симоновтың фәнни эшмәкәрлегенең төп яланы булып булып геоморфология тора. Уның тарафынан бәләкәй йылға бассейндары тураһында тәғлимәт төҙөлә, төрлө тәртиптәге йылғалар бассейнының эшмәкәрлеге һәм төҙөлөшөнөң һүрәтләү принциптары билдәләнә; тәбиғәттән файҙаланыуҙы  үҙгәртеп ҡороуҙың заманса йүнәлешендә эколог-геоморфологик айырыу ысулдары билдәләнә. Шулай уҡ Симонов тарафынан йүнәлештең геоморфологик индикацияһы, тектоник хәрәкәттәрҙең интенсивлығы һәм оҙайлығы өсөн нигеҙҙәр тәҡдим ителә, 

Симонов 500-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт яҙған, улар араһында методология, геоморфология һәм география фәне тарихы буйынса күп монографиялар һәм дәреслектәр бар. Ул 10 фән докторы һәм 50-нән ашыу кандидат әҙерләгән. География факультеты студенттары өсөн 10-дан ашыу уҡыу курстары төҙөгән, уларҙың күбеһен автор бөгөнгө көнгә тиклем үҙе уҡый. 

Ю,Г. Симонов  факультеттың иң оло профессорҙарының  береһе. 2008 йылда ғалимдың 85 йыллыҡ юбилейы менән бәйле уның «Һайланма хеҙмәттәр» йыйынтығы баҫылып сыға.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төп баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Региональный геоморфологический анализ. М., 1972;
  • Проблемы регионального географического прогноза. М., 1982;
  • Инженерная геоморфология. М., 1993;
  • Морфометрический анализ рельефа. Москва-Смоленск, 1998;
  • Методы геоморфологических исследований. М., 2002.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Указ Президента РФ от 31.12.1992 N 1710 «О присвоении почётного звания „Заслуженный деятель науки Российской Федерации“»;
  2. Постановление Правительства РФ от 14.02.1997 N 177 «О присуждении премий Правительства Российской Федерации 1996 года в области науки и техники».

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Краснопольский А. В. Отечественные географы (1917—1992): Биобиблиографический справочник (в 3-х томах) / Под ред. проф. С. Б. Лаврова; РАН, Русское географическое общество — СПб.: Б.и., 1993. — Т. 2 (Л—Х). — Б. 311. — 456 б. — 1000 экз.
  • Симонов Ю. Г. История географии в Московском университете: события и люди. Том.1. М.: Городец, 2008. 504 с. ISBN 978-5-9584-0212-0

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]