Сәнғәт

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Поль Сезанн. Бибемус, ҡыҙыл ҡая, 1897 г.

Сәнғәт ( церк.-слав. искусство (лат. experimentum — тәжрибә, ҡулланып ҡарау); иск.-слав. искоусъискомус — тәжрибә, һирәгерәк  йонсотоу, язалау[1][2]) — ысынбарлыҡты образлы аңлап ҡабул итеү; үҙеңдең эске һәм тышҡы донъяға ҡарашыңды художестволы образда  сағылдырыу нәтижәһе йәки барышы[3] ; авторҙы ғына түгел, башҡа кешеләрҙе лә ҡыҙыҡһындырыуға йүнәлтелгән ижад[4].

Сәнғәт (фән менән бер рәттән) —  Тәбиғи фәндәр ҙәге һәм шулай уҡ донъяны Дини сүрәттә ҡабул итеү кеүек, донъяны танып-белеү ысулдарының береһе.

Сәнғәт төшөнсәһе бик киң — ул ниндәйҙер бер айырым өлкәлә үтә ныҡ үҫешкән оҫталыҡта күренергә мөмкин. Оҙаҡ йылдар дауамында сәнғәт тип кешенең матурлыҡҡа мөхәббәтен ҡәнәғәтләндереүсе мәҙәни эшмәкәрлек  төрөн атанылар. Социаль-эстетик нормалар һәм баһалауҙар эволюцияһы менән бергә донъяны эстетик йәһәттән сағылдырыусы формалар тыуҙырыуға йүнәлтелгән һәр төрлө эшмәкәрлек тә сәнғәт тип аталыу хоҡуғын алды[5][6].

Бөтә йәмғиәт киңлегендә, сәнғәт - танып белеү һәм ысынбарлыҡты сағылдырыуҙың айырым бер ысулы, йәмғиәти аңдың художестволы эшмәкәрлеге формаһының береһе һәм кешенең, шулай уҡ барлыҡ кешелектең  рухи мәҙәниәтенең бер өлөшө, бөтә быуындарҙың ижади эшмәкәрлегенең күп ҡырлы һөҙөмтәһе ул. Фәндә төп ижади, художестволы эшмәкәрлекте лә, шулай уҡ уның һөҙөмтәһе булған нәфис әҫәрҙе лә сәнғәт тип атайҙар.

Билдәләү төшөнсә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Жан Огюст Доминик Эндр, Төрөк мунсаһы, 1862 йыл

Примечания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Искусство, в этимологическом словаре русского языка Макса Фасмера.
  2. Искусство (История слов. Часть 3) В. 
  3. Робин Коллингвуд — Принципы искусства V. § 2.
  4. «Общеинтересное в жизни, — писал Чернышевский, — вот содержание искусства» [1].
  5. Энциклопедия социологии
  6. Словарь по общественным наукам.