Текучёв Алексей Васильевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Текучёв Алексей Васильевич
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 30 март 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})
Тыуған урыны Волгоград өлкәһе
Вафат булған көнө 23 май 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (84 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Мәскәү ҡалаһы
Эшмәкәрлек төрө Тел ғилеме
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
Ғилми исеме профессор[d]
Ғилми дәрәжә педагогия фәндәре докторы[d]
Эш урыны Ростов дәүләт педагогия университеты һәм Мәскәү дәүләт педагогия университеты[d]

Алексей Васильевич Текучёв (30 март 1903 йыл23 май 1987 йыл) — совет ғалимы-телсе, педагог, методист, педагогия фәндәре докторы (1952), профессор (1968), РСФСР Педагогия фәндәре академияһының ғәмәли ағзаһы (1959), СССР Педагогия фәндәре академияһының (1968)[1][2][3] ғәмәли ағзаһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР Дәүләт премияһы лауреаты[4], К.Д. Ушинский миҙалы менән бүләкләнеүсе[5].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Текучёв Алексей Васильевич 1903 йылдың 30 мартында Волгоград өлкәһенең Үрге- Курмояр станицаһында тыуған, күп балалы ғаиләлә өлкән ул була[2][5]. Атаһы — Василий Иванович, дон казагы, әсәһе — Феодосия Павловна, хужабикә була. Башланғыс мәктәпте тамамлай, артабан гимназияла уҡый, уны беренсе разряд дипломы менән тамамлай. 13 йәшенән эшләй, 16 йәшендә гимназия канцелярияһында күсереп яҙыусы була[5].

1919 йылда уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге башлана, Алексей Васильевич Ростов өлкәһенең мәктәптәрендә эшләй: башланғыс һәм урта мәктәптә уҡытыусы була, латин теленән дәрестәр алып бара[3][4][5]. Алексей Текучёв 1923 йылда Новочеркасскта Дон педагогия институтын тамамлай, һуңынан Ростов дәүләт педагогия институтында уҡыта, Төньяҡ-Кавказ университетында рус теле буйынса ассистент-методис була[5], шулай уҡ Нахичевань, Ставрополь ҡалаларының юғары уҡыу йорттарында эшләй [1][3].

А. В. Текучёв 1932 йылда Мәскәүгә китә, унда йәшәй һәм эшләй, юғары уҡыу йорттарында 1987 йылда вафатына тиклем уҡыта. 1932—1933 йылдарҙа — Мәскәү педагогия институты доценты, тел һәм әҙәбиәт факультеты деканы[5]. 1933—1941 йылдарҙа В.П. Потемкин исемендәге Ҡала педагогия институтында эшләй[1]. 1939—1965 йылдарҙа профессор, Мәскәү өлкә педагогия институтының рус теле кафедраһы мөдире булып эшләй [2].

1941 йылда «Методика грамматического разбора» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1951 йылда «Основы методики орфограммы в условиях местного диалекта» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай[5].

1955 йылда РСФСР Педагогия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы, 1959 йылда — РСФСР Педагогия фәндәре Академияһы<a href="./Тулы%20хоҡуҡлы%20ағзаһы" rel="mw:WikiLink" data-linkid="101" data-cx='{"adapted":false,"sourceTitle":{"title":"Действительный член","pageprops":{"wikibase_item":"Q1404101"},"pagelanguage":"ru"},"targetFrom":"mt"}'>ғәмәли ағзаһы</a>, (1959), 1968 йылда — СССР Педагогия фәндәре академияһы ғәмәли ағзаһы[1][5].

1965—1969 йылдарҙа Алексей Васильевич Педагогия фәндәре академияһы Дөйөм педагогика ғилми-тикшеренеү институтының рус теле уҡытыу секторы мөдире булып эшләй, 1970 йылдан 1987 йылға тиклем Мәскәү дәүләт педагогия институтында рус теле уҡытыу методикаһы кафедраһы мөдире, һуңынан 1980 йылдан профессор булып эшләй[2][5].

Филолог-славянсы Николай Михайлович Каринский етәкселеге аҫтында экспедицияларҙа ҡатнаша, уларҙан һуң Ванилов туҡыусыларының производство һүҙлеге төҙөлә (Н.М. Каринскийҙың Очерки языка русских крестьян, 1936. китабы). Текучёв Алексей Васильевич — күп кенә студенттарҙың диалектология экспедицияларының етәксеһе һәм ойоштороусыһы, СССР-ҙа уҡытыусылар араһында рус теле уҡытыу методикаһы буйынса медодик һәм фәнни семинарҙар һәм конференциялар үткәрә, шулай уҡ Германия, Венгрия, Польша, Финляндия, Италияла халыҡ-ара семинарҙар һәм конференцияларҙы ойошторусы һәм үткәреүсе, «Русский язык в школе» журналының мөхәрририәт ағзаһы, рус теле буйынса ғилми комиссиялар ағзаһы була[2].

Текучёв А.В. Миртовтың «Дон һүҙлеге» (1928) һәм «Большой диалектологический атлас народных говоров» атласы өсөн күп материалдар йыя, 1965 йылда методист һәм тел белгестәре: Л. В. Щерба, Ф. И. Буслаев, А. М. Пешковский, Ф. Ф. Фортунатов, Д. H. Ушаков, К. Д. Ушинский, Н. М. Каринский, А. В. Миртов тураһында мәҡәләләр баҫтырып сығара[2].

200-гә яҡын эш авторы булып тора, улар араһында «Методика грамматического разбора» (1939), «Основы методики орфографии в условиях местного диалекта» (1953), «Очерки по методике обучения русскому языку» (1980), «Хрестоматия по методике русского языка: русский язык как предмет преподавания»(1982) эштәре бар. «Методика русского языка в средней школе» дәреслеге өсөн СССР ПФА беренсе премияһы һәм К.Д. Ушинский миҙалы менән бүләкләнә[5].

Профессор Алексей Васильевич Текучёв 10 фән докторы һәм 45 фән кандидаты әҙерләгән[5].

1987 йылдың 23 майында Мәскәүҙә вафат була.

Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • К. Д. Ушинский миҙалы
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре,
  • СССР Дәүләт премияһы лауреаты

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Российская педагогическая энциклопедия: В 2 тт. / Гл. ред. В.В. Давыдов. — М.: «Большая Российская энциклопедия», Т. 2, 1999, с. 425.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]