Фәйзи Әхмәт Сафа улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Фәйзи Әхмәт Сафа улы
татар. Әхмәт Фәйзи
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған ваҡыттағы исеме рус. Ахмед Сафиевич Файзуллин
татар. Әхмәт Әхмәтсафа улы Фәйзуллин
Тыуған көнө 26 февраль (11 март) 1903
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Өфө
Вафат булған көнө 11 август 1958({{padleft:1958|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:11|2|0}}) (55 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Ҡазан ҡалаһы
Ерләнгән урыны Яңы биҫтә зыяраты (Ҡазан)[d]
Һөнәр төрө прозаик, шағир, драматург, либреттист
Жанр социалистик реализм[d], шиғриәт, исторический роман[d], театр пьесаһы[d] һәм Сатира
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре

Фәйзи Әхмәт Сафа улы (ысын фамилияһы — Фәйзуллин) (19031958) — татар совет яҙыусыһы, шағир-лирик, либреттолар яҙыусы, драматург, әҙәбиәт белгесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957). Ғабдулла Туҡай исемендәге ТАССР дәүләт премияһы лауреаты. (1958).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фәйзи Әхмәт һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. 1911—1915 йылдарҙа мәҙрәсәлә, һуңыраҡ урыҫ-татар гимназияһында уҡый. 1921 йылда Ырымбурҙа Көнсығыш институтын тамамлай. 1922 йылдан алып уҡытыусы булып эшләй, Донбасста мәҙәни-ағартыу эштәре алып бара, 1929 йылдан Ҡазанда йәшәй.

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша[1].

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шағир булараҡ 1918 йылда сығыш яһай башлай. Формалистик мауығыуҙарға өҫтөнлөк бирә, әммә 1920 йылдар уртаһында реалистик манерала яҙа башлай. Фәйзи ижады күп яҡлы — ул шағир, прозаик, драматург, балалар яҙыусыһы, публицист.

«Флейты» поэмаһы (1933) интеллигенцияныңрухи ҙләнеүҙәре тураһында; совет кешеһенең әхлаҡи ныҡлыгы тураһында «Пустыня и человек» балладаһы (1936), В.И. Ленинға бағышланган «Почему молчит чёрный камень» (1940) поэмаһы ҙур уңыш ҡаҙана.

Күп кенә шиғри йыйынтыҡтар авторы. Шиғырҙары музыкаллек менән айырыла, татар композиторҙарының күбеһе уларҙы шиғри сифат нигеҙендә үҙҙәренең йыр һәм романстары өсөн ҡуллана.

Оҙаҡ йылдар Ғабдулла Туҡайҙың тормошон һәм ижадын өйрәнә. Шулай уҡ ул «Туҡай» драмаһын яҙа(1938), «Туҡай» романының тәүге өлөшө баҫтырып сығара (1952), баллада яҙа.

«Ҡасҡын» («Ҡасаҡ», 1939) һәм «Йәлил» (музыка Н. Жиганов, 1957) операһы либреттоһының, «Аҡсарлаҡ» музыкаль комедияһы (1944) авторы. Туҡай әкиәте мотивтары буйынса «Шүрәле» («Леший»)  Ф. Яруллиндың беренсе татар балетының (1945) либреттоһын яҙа; Ғөбәйҙуллиндың «Кисекбаш» («Отсеченная голова») балетына (1958) либретто яҙа. Фәйзи тексына М.Юдиндың беренсе татар «Йәш патриот» кантатаһы яҙыла (1944).

Ә. Фәйзи «Пугачев Ҡазанда» тарихи драмаһын яҙа.

Ә.Фәйзи драматургияһы — татар совет әҙәбиәтенең ҙур күренеш.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡазанда татар зыяратында Ә.Фәйзи ҡәбере

Ҡазанда татар зыяратында ерләнгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.
  • Энциклопедический словарь псевдонимов. С. Колосова. 2009.
  • Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982.
  • История татарской советской литературы, М., 1965;
  • Гиниятуллина А., Писатели Советского Татарстана. Биобиблиографич. справочник, Каз., 1970.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Память народа

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]