Шпайер

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Шпайер
Герб
DEU Speyer COA.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 150
Ҡыҫҡаса атамаһы Sp
Дәүләт Германия[1]
Административ үҙәге Шпейерское княжество-епископство[d]
Административ-территориаль берәмек Райнланд-Пфальц
Хөкүмәт башлығы Hansjörg Eger[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Союз городов Лютера[d] һәм Climate Alliance[d][2]
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Архивы хранятся в Stadtarchiv Speyer[d]
Халыҡ һаны 50 284 кеше (31 декабрь 2015),
50 931 кеше (31 декабрь 2017)[3]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 92±1 Метр һәм 113±1 Метр
Сәғәт бүлкәте UTC+1[d] һәм UTC+02:00[d]
Туғандаш ҡала Явне[d], Spalding[d], Шартр[d], Курск, Равенна[d], Гнезно[d], Rusizi District[d], Тёнсберг[d] һәм Радвилишкис[d]
Майҙан 42,58 км²,
42,71 км² (31 декабрь 2017)[3]
Почта индексы 67346
Рәсми сайт speyer.de
Урынлашыу картаһы
Категория с картами на Викискладе Maps of Speyer
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы [d]
Урындағы телефон коды 06232
Номер тамғаһы коды SP
Commons-logo.svg Шпайер Викимилектә

Шпайер[4] (шулай уҡ Шпейер; нем. Speyer, пфальц. Schbaija) — Германияла, Рейнланд-Пфальц ерендәге ҡала.

Рейн йылғаһы буйында урынлашҡан (Рейн-Неккар төбәгендә). Халҡы яҡынса 50 мең кеше тәшкил итә.

Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Археологик мәғлүмәттәр беҙҙең эраға тиклем 500 йыл элек ҡалала кельттар ултырған тип фаразларға мөмкинлек бирә, башта ул Новиомаг (Noviomagus) исемен йөрөтә, һуңыраҡ, рим дәүерендә, ҡала Аугуст Неметум һәм Цивитас Неметум (Неметер ҡәбиләләре ҡалаһы) исеме аҫтында, был өлкәлә йәшәгән герман ҡәбиләһе исеме буйынса билдәле була. VI быуатта ҡала үҙенең биләмәһе аша аҡҡан Шпайербах йылғаһы исеменән Спира (Spira) исемен ала.

Урта быуатта Шпайер бик мөһим була.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шпайер Үрге Рейн уйһыулығында урынлашҡан, Людвигсхафендан һәм Маннхаймдан көньяҡҡа табан 20 км алыҫлыҡта һәм Карлсруэнан төньяҡҡа табан 34 км алыҫлыҡта, Шпайер йылғаһының Рейнға ҡойған ерендә ята. Ҡапма-ҡаршы яҡта, йылғанан көнсығышҡа табан Хоккенхаймға ҡараған Зигельхайн (Siegelhain) ултырағы урынлашҡан.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • б. э.10 й.— Шпайер биләмәһендә рим хәрби лагерына нигеҙ һалына.
  • 346 — беренсе тапҡыр ҡала епископы тураһында телгә алына
  • 496 йылдан 506 йылға тиклем— тәүге тапҡыр «Спира» исеме барлыҡҡа килә.
  • 1030 — Изге Рим империяһы императоры Конрад II Шпайер соборын ҡора башлай. Бөгөнгө көндә был — роман стилендәге һаҡланып ҡалған иң ҙур сиркәү, 1981 йылдан — объект ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
  • 1076 — император Генрих IV үҙенең баш ҡалаһы Шпайерҙан Каноссаға данлыҡлы походын яһай.
  • 1096 — беренсе тәре походы ваҡытында билдәле йәһүд погромдары
  • 1294 — Шпайер үҙенең элекке баш ҡала хоҡуғын юғалта һәм Изге Рим империяһының ирекле ҡалаһы була.
  • 1526 — ҡалала Беренсе Шпайер рейхстагы үтә.
  • 1529 — Шпайерҙа съезда лютеран немец кенәзлеге вәкилдәре антиреформацион резолюцияға ҡаршы протест белдерә. Ошонан протестантизм төшөнсәһе барлыҡҡа килгән.
  • 1689 — ҡала француз отрядтары тарафынан ныҡ емерелә.
  • 1792 һәм 1814 йылдар араһында Шпайер француз идаралығы аҫтында була.
  • 1990 — Шпайер үҙенең 2000-йыллығын билдәләй.
  • 1991 — Зинсхайм техника музейы үҙенең филиалын Шпайерҙа аса.

Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Үҙидара субъекты коды — 07 18 3 000. Ҡала дүрт ҡала районына бүленә.

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Георг Фридрих Кольб (1800—1884) — билдәле немец статистигы һәм публицисы
  • Ансельм Фейербах (1829—1880) — немец тарихи рәссамы
  • Ойген Йегер (1842—1926) — иҡтисадсы һәм публицист.
  • Герман Децнер (1882—1970) — колониаль ғәскәрҙәр офицеры, Яңы Гвинеяны тикшереүсе.

Туғандаш ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фотоһүрәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. (unspecified title) — 1994.
  2. http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html
  3. 3,0 3,1 Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)(untranslated).
  4. Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — 459 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]