Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Совет Рәсәйе
Тыуған көнө 14 ғинуар 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})
Тыуған урыны СССР, Асҡын районы, Ҡашҡа
Вафат булған көнө 25 ғинуар 1989({{padleft:1989|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (72 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Асҡын районы, Ҡашҡа
Һөнәр төрө лесник
Хәрби звание ҡыҙылармеец[d]
Һуғыш/алыш Бөйөк Ватан һуғышы
Ғәскәр төрө кавалерия[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены II дәрәжә Ватан һуғышы ордены «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) «Берлинды алған өсөн» миҙалы «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы (14 ғинуар 1917 йыл — 25 ғинуар 1989 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡызылармеец, «II дәрәжә Ватан һуғышы», «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордендары кавалеры, «Батырлыҡ өсөн», «Берлинды алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән. Гвардия ҡыҙылармеецы[1].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәмәт Әжмәғолов 1917 йылдың 14 ғинуарында Асҡын районы Ҡашҡа ауылында тыуған. Башланғыс белемде алған. Уҡыуын дауам итергә мөмкинселеге булмаған. Ул бала сағынан уҡ ат ҡарарға ылыға. Һәләтле егет һөрөнтө ерҙәрҙе аттар менән эшкәртеүҙә, мал тиҙәктәре, серетмә менән ерҙе ашландырыуҙа ҡатнаша. 19321938 йылдарҙа «Ҡыҙылармеец» колхозында эшләгән.

Хәрби хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1941 йылдың деабрендә Асҡын районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Мөхәмәт Әжмәғолов 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында көрәшә. 58-се гвардия кавалерия полкында 4-се эскадрондың танктарға атыусы расчёты (ПТР) тоҫҡаусыһы, комендант взводы ат ҡараусыһы (коновод) була.

Курск дуғаһы, Чернигов янындағы алыштарҙа, Сталинград янында ҡамауға эләгә һәм Днепрҙы кисеүҙә ҡатнаша.

Брест — Литовск, Модлин, Варшава, Көнигсберг ҡалаларын азат итеүҙә Эльба, Висла, Одер йылғаларындағы алыштарҙа ҡатнаша һәм Бранденбург ҡалаһына ҡәҙәр етә. Һуғыш барышында уға аттарҙы ла ҡарарға тура килә. Уның аттарҙы яҡшы ҡарауы, ауыр урындарҙан еңелсә үтергә ярҙам итә. Берлин ҡалаһына етәрәк дивизия урманда ҡамауҙа ҡала. Мөхәмәт Әжмәғолов үҙенең ҡоралы менән 3 немец һалдатын юҡ итә, (15.04.45 — 03.05.45) дата менән документта теркәлгән. Уға Кавказда ла булырға тура килә. Унда 58— се кавказ полкында ПТР командиры була. 1943 йылда яралана, контузия ала, әммә хәрби дуҫтарын ҡалдырмай, йәнә һуғышҡа ташлана. Ул ваҡытта бөтәһен дә лә бер маҡсат — илебеҙҙе фашист илбаҫарҙарынан азат итеү, тыныс тормошто һаҡлау.

1944 йылда аяғы яралана. Комендант взводы командиры булып хеҙмәт итә (22.06.1945)[2].

Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәмәт Әжмәғол улы Әжмәғолов фронтта немец илбаҫарзарына ҡаршы кәрәштә командованиеның хәрби заданияларын үрнәкле башҡарған һәм хәрби батырлыҡтары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы исеменән «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены[3] менән бүләкләнә. Ветерандың күкрәген "Батырлыҡ өсөн" (1944), «Берлинды алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары биҙәй. 04.03.1945 йылда алған таныҡлыҡ билдәһе бар. Унда составҡа һәм һеҙгә Германия ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнашҡан өсөн тип рәхмәт белдерелгән. Еңеүҙең 40 йыллығына уға «II дәрәжә Ватан һуғышы» ордены[4] бирелә. Еңеүҙең 20; 25; 30 һәм 50; 60; 70 Ҡораллы Көстәренә юбилей миҙалдары бирелгән[5][6].

Ғаилә хәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәмәт Әжмәғол улы Әжмәғолов Рәйхәнә Ғалиәхмәт ҡыҙына өйләнә. Ул 1919 йылғы, колхозда эшләй. Рәйхәнә Ғалиәхмәт ҡыҙы уның һуғыштан ҡайтыуын көтөп ала. Уларҙың балалары булмай.

Һуғыштан һуңғы тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һуғыштан һуң да хөкүмәтебеҙ уның эштәренә юғары баһа бирә. Төрлө тармаҡтарҙа эшләргә тура килә уға. Өс мәртәбә ауыл Советына депутат итеп һайлана (1950; 1953; 1957) Ҡашҡа ауылында Ҡашҡа урмансылығы 1937 йылдарҙа ойошторола. Ул эшләгән дәүерҙә «9-сы биш йыллыҡтың ударнигы» була. «Социалистик ярыштарҙың еңеүсеһе» (1973; 1976). 1977 йылда хаҡлы ялға сыға. 1989 йылдың 25 ғинуарында 72 йәшендә вафат була.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гөлфиә Сабирова  — Аскын: Аскын районының ижтимагый-сәяси гәзите, 1 май 2020. — № 35 б.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]