Байышев Таһир Ғәлләм улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Таһир Ғәлләм улы Байышев
200px
Тыуған ваҡыты:

15 август 1886({{padleft:1886|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы, Златоуст өйәҙе, Хәлил ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы, Иҫке Хәлил ауылы)

Вафат ваҡыты:

4 ноябрь 1974({{padleft:1974|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}) (88 йәш)

Вафат урыны:

Өфө, Башҡорт АССР-ы

Ил:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Фәнни даирә:

лингвистика

Ғилми дәрәжә:

филология фәндәре докторы

Уҡыу йорто:

Башҡорт дәүләт университеты

Награда һәм премиялары


Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1949

Таһир Ғәлләм улы Байышев (18861974) — башҡорт тел белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1950).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таһир Ғәлләм улы Байышев 1886 йылдың 15 авгусында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙенең Хәлил (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы Иҫке Хәлил) ауылында тыуған. Хәлил ауылы мәҙрәсәһен тамамлай һәм 1906 йылдан бында мөғәллим булып эшләй. 1906—1909 йылдарҙа Арый ауылы мәҙрәсәһендә уҡыта[1].

1933 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын тамамлай.

1909 йылда хәрби сафҡа алына һәм Иркутск ҡалаһындағы артиллерия часында башта хәрби-фельдшерлыҡ мәктәбендә, һуңынан рота фельдшеры булып хеҙмәт итә. 1914 йылдан Беренсе донъя һуғышыында ҡатанаша, 1915 йылдың февралендә яралана, әсирлеккә эләгә һәм унан ҡаса. 1915 йылдың йәйендә кире Хәлил ауылына ҡайта. 1916 йылдың башында йәнә хәрби хеҙмәткә алына һәм Кавказ фронтына ебәрелә. 1917 йылғы Рәсәйҙәге революциялар осоронда Иранда була. 1918 йылдың мартында Башҡортостанға ҡайта һәм уҡытыусы булып эшләй[1].

Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Дөрөҫ яҙыу күнегеүҙәре. — М., 1930.
  • Башкирские диалекты в их отношении к литературному языку/ под ред. Н. К. Дмитриева — М., 1955. — 112 б.
  • Саратов һәм Куйбышев өлкәләрендә йәшәүсе башҡорттарҙың һөйләше буйынса ҡайһы бер материалдар // Вопросы башкирской филологии. — М., 1959.
  • Поговорим о топонимике и топонимических названиях // Башҡортостан уҡытыусыһы. — 1961, № 4. — 38—41 бб.

Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949);
  • Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Маҡтау грамотаһы.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Өфө ҡалаһында Таһир Байышев хөрмәтенә урам исемләнгән.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Рәшит Шәкүр. Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. Тулыландырылған 2-се баҫмаһы — Өфө: Китап, 2005. — 376 б. — ISBN 5-295-02098-3.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шафиков Г. Г. Непокорное одиночество научного Робинзона // Дыхание жгучее истории. — Уфа: Китап, 1998. — С. 100—144.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]