Голицын Пётр Михайлович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Голицын Пётр Михайлович
Рәсем
Заты ир-ат
Тыуған көнө 15 (26) ноябрь 1738
Тыуған урыны Рәсәй империяһы
Вафат булыу көнө 11 (22) ноябрь 1775 (36 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй империяһы, Мәскәү ҡалаһы
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
кавалер ордена Святого Александра Невского орден Святого Александра Невского орден Святого Георгия III степени
Хәрби звание генерал-поручик[d]
Командовал Невский 1-се пехота полкы[d]
Һуғыш/алыш Ете йыллыҡ һуғыш[d]

Голицын Петр Михайлович (15 ноябрь 1738 — 11 ноябрь 1775) — кенәз, Голицындар нәҫеленән, генерал-поручик, , Пугачев ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан етәкселәрҙең береһе. Дуэль ваҡытында, аҙағына тикле асыҡланмаған шарттарҙа, үлтерелә.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иртә йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Генерал-адмирал Михаил Михайловичтың (1684—1764) һәм Татьяна Кирилловнаның (ҡыҙ фамилияһы Нарышкина) (1702—1757) кесе улы. Ата-әсәһенән Пехр-Яковлевский ауылын мираҫ итеп ала.

Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнаша, бер нисә яуҙа ҡаһарманлыҡ күрһәтә, Берлинды алыуҙа ҡатнаша. 1761 йылдың аҙағында ғәмәлдәге армиянан баш ҡала гарнизонына күсерелә һәм 1762 йылдың 8 ғинуарында император Петр III-гә флигель-адъютант итеп тәғәйенләнгәнә, әммә һарай түңкәрелеше осоронда Екатерина II-нең яҡлылары яғына күсә.

17681769 йылдарҙа Төркиә менән һуғышта ҡатнаша, Хотинды алыуҙа батырлыҡ күрһәтә. 1769—1770 йылдарҙа — полковник, һуңынан — бригадир, генерал-поручик Веймарнҙың корпусының Санкт-Петербург карабинер полкы командиры. 1770 йылдың 12 мартынан — III дәрәжә Изге Георгий ордены кавалерҙары исемлегендә дүртенсе[1][2] 1770 йылдың 4 декабренән башлап — генерал-майор,[3]. Поляк корпусында пехота бригадаһы командиры[4] . — шул уҡ ваҡытта ул Невский пехота полкы менән бригадир дәрәжәһендә етәкселек итә.

Пугачев менән көрәше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1773 йылдың 29 ноябрендә Хәрби коллегияһы указы на ярашлы генерал-майор П. Д. Мансуров менән генерал-аншеф А. И. Бибиковҡа ебәрелә, Бибиков Пугачев ихтилалын баҫтырыуға йүнәлтелгән ғәскәрҙең командующийы итеп тәғәйенләнә[5]. Ҡаҙанға килеп етеү менән Яңы-Мәскәү юлынан Пугачев ҡамауға алған Ырымбурға табан ебәрелгән корпусты етәкләй. 1774 йылдың 10 мартында Голицын Сорочинск ҡәлғәһенә бәреп инә, унда генерал Мансуровтың бригадаһын үҙенә ҡушып ала, Мансуровтың бригадаһы Иҫке-Мәскәү юлы буйлап Һамарҙан атаман Арапов отрядтары менән бер нисә алыштан һуң килгән була.

Голицындың Пехр-Яковлевский усадьбаһы (яҡынса 1810 йыл)

1774 йылдың 22 мартындағы Татищев ҡәлғәһе янындағы алышта Голицын командалығы аҫтына берләштерелгән корпустар ихтилалсылар ғәскәрен бик ауыр еңелеүгә дусар итәләр. Мансуровтың бригадаһын Пугачевтың төп көстәренең Яйыҡ ҡаласығына табан сигенеү мөмкинлеген кисектеререү өсөн ҡалдырып, Голицын Ырымбурға ҡарай юллана һәм 29 мартта ҡаланы яулап ала[6]. Переволоцк ҡәлғәһе янында Пугачев хөкүмәт ғәскәрҙәрен осрата һәм кире яҡҡа боролорға мәжбүр була, Һаҡмар ҡаласығы тирәһендәге алышта 1 апрелдә баш күтәреүселәр тағы ла ҡыйратылалар. Еңелеүҙән һуң Пугачев Ағиҙел аша сығып, Көньяҡ Урал заводтары яғына китә.

9 апрелдә А. И. Бибиков вафат була. Ихтилалды баҫтырыуға ебәрелгән көстәргә етәксе итеп дәрәжәһе буйынса өҫтөнлөклө булған генерал-лейтенант Ф. Ф. Щербатов тәғәйенләнә. Голицын үҙен ситләтелгән тип тоя, корпустың төп көстәре менән Ырымбурҙа өс айға яҡын тотҡарлана, баш күтәреүселәр өсөн был тотҡарланыу бик ыңғай роль уйнай, сөнки тарҡалған отрядтарҙы һәм ҡоралдарҙы тулыландырыуға мөмкинлек бирә.

Июль башында Голицын Ырымбурҙан Өфөгә, ә унан һуң — Ҡаҙанға юл тота. Был ваҡытта Ҡаҙан янында Михельсон тарафынан тар-мар ителгән Пугачев Саранск һәм Пензаны яулап ала, бөтә Волга буйында крәҫтиән фетнәләре ҡуба, Мәскәүҙә ысынында Пугачев килеп тер тип хәүефкә ҡалалар. Яңы командующий итеп генерал-аншеф П. И. Панин тәғәйенләнә[7]. Голицындың бригадаһы Волга буйында ҡупҡан крәҫтиәндәр болаларын баҫтырыуҙа ҡатнаша.

Дуэль[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1775 йылғы ихтилал баҫтырылғандан һуң Голицын генерал-поручик итеп үрләтелә һәм Изге Александр Невский ордены менән бүләкләнә. Шул уҡ йылдың 11 ноябрендә Мәскәүҙә дүэлдә атып үлтерелә.

Кесе соборҙағы Голицындың ҡәберлеге (скульпторҙары Я . И. Земельгак, Ф. И. Шубин) Дон монастырының иң яҡшы ҡәберлеге тип һанала[8]. Унда бик серле эпитафия яҙылған: «Благополучие человека не состоит ни в животе, ни в смерти, но в том, чтоб жить и умереть со славою».

Голицын Михаил Петрович

Голицындың үлеме тураһында бер ниндәй ҙә рәсми белдереүҙәр булмай. Тәүге рәсми булмаған версия буйынса ул бригадир П. А. Шепелев менән ыҙғышы өсөн элекке хеҙмәттәше, Новгород карабинер полкының отставкалағы секунд-майоры Ф. С. Лавров тарафынан үлтерелгән. Һуңынан шулай уҡ Голицынды үҙе Шепелев үлтергән тигән версия ла барлыҡҡа килә, әммә ул Потемкиндың яҡын кешеһе булараҡ бөтә ғәйеп майорға йөкмәтелә[9].

Тикшереүселәр, Екатерина II Голицындар нәҫеленең абруйын төшөрмәҫ өсөн дуэлдең деталдәрен асыуҙы тыйған, тигән һөҙөмтәгә килә.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1763 йылдың 28 июлендә Петр Михайлович княжна Долгорукова Екатерина Александровнаға (1745—1770) өйләнә. Никахтан тыуған ике бала тыуа. Икенсе ҡатыны — княжна Анна Михайловна Волконская (1749—1824).

Ата-бабалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]