Күксәтау

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Күксәтау
ҡаҙ. Көкшетау
Герб
Kokshetau seal.png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1824
Рәсми атамаһы Кокшетау
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Ҡаҙағстан
Административ үҙәге Акмолинская область[d] һәм Кокчетавский уезд[d]
Административ-территориаль берәмек Акмолинская область[d]
Халыҡ һаны 153 057 кеше (1 июль 2013)
Сәғәт бүлкәте UTC+06:00
Туғандаш ҡала Черкесск һәм Уокешо[d]
Милке Окжетпес[d]
Майҙан 400 000 000 квадратный метр
Почта индексы 020000
Рәсми сайт kokshe.akmol.kz
Изображение печати/эмблемы
Commons-logo.svg Күксәтау Викимилектә

Күксәтау - (рус. Кокшета́у, ранее Кокчета́в, ҡаҙ. Звук Көкшетау — Ҡаҙағстандағы ҡала, 1999 йылдан Аҡмола өлкәһенең административ үҙәге булып тора.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың атамаһы ҡаҙаҡ теленән аңлашылып торғанса, күк төҫ менән бәйле һәм «Күк тау» тип тәржемә ителә; урындағы халыҡ борондан тауҙың иң бейек сусағын ғына түгел, уның тирәһендәге барлыҡ ерҙәрҙе лә шулай атай торған булған [1].

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күксәтау ҡаланы итәге көньяҡтан һәм көнбайыштан уратып алған Күксәтау ҡалҡыулығының төньяғында, Копа күле ярында урынлашҡан.

Ҡала биләмәһе (майҙаны 400 км²) составына Күксәтауҙың үҙенән тыш бер - Станционный ҡасаба хакимиәте һәм ике ауылдан торған Красноярский ауыл округы инә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1824 йылда Омск казак ғәскәри училищеһын тамамлаған Михаил Казачинин как военное укрепление Күксәтау хәрби нығытмаһы булараҡ нигеҙ һала. Башта Күксәтау казак станицаһы булған[2].

1824 йыл аҙағынан Рәсәй империяһының Омск өлкәһе тышҡы округы үҙәгенә әүерелгән.

1854 йыл Себер ҡырғыҙҙары өлкәһе округ үҙәге.

1868 йыл Рәсәй империяһы Аҡмола өлкәһенең округ үҙәге.

1919 йылдан Омск губернияһының өйәҙ үҙәге.

Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 16 мартындағы Указы менән Күксәтау өлкәһе булдырылған, һәм Күксәтау өлкә үҙәге итеп тәғәйенләнгән.

1993 йылдың 7 октябрендә Ҡаҙағстан Республикаһының Юғары Советы Президиумы ҡарары менән Кокчетав ҡалаһы атамаһы урыҫ телендә Кокшетау тип үҙгәртелә[3].

1997 йылда Күксәтау өлкәһе бөтөрөлә, ҡала өлкә үҙәге статусынан яҙа.

1999 йылдың 8 апреленән һуң Аҡмола һәм һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәләренең административ ҡоролошонда үҙгәрештәр үткәрелгәс, Күксәтау Аҡмола өлкә әһәмиәтендәге ҡалаға әүерелә, ә һуңынан өлкә үҙәге Астананан Күксәтауға күсерелә.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ һаны[4]
1897 1959 1970 1979 1989 1991 1999 2004 2005
4962 52 909 80 564 103 162 136 757 143 300 123 389 123 640 125 455
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
127 317 129 244 131 215 135 106 136 100 137 217 136 835 139 063 140 847

Күксәтау — Төньяҡ Ҡаҙағстандағы ҡаҙаҡтар күпселекте тәшкил иткән берҙән-бер өлкә үҙәге.

Милли состав[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Милли состав, % 1989 й., йәниҫәп 1999, йәниҫәп 2007 й., баһа 2013, баһа 2018, баһа
Ҡаҙаҡтар 18,5 36,0 49,0 56,5 57,32
Урыҫтар 53,0 42,0 35,0 30,5 29,96
Башҡалар - - 16,0 13,0 12,72

Милли состав (ҡала администрацияһына буйһонған тораҡ пункттар халҡын ҡушып; 1 ғинуар, 2018 йыл)[5]:

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күксәтау климаты ҡырҡа континенталь. Уртаса йыллыҡ температура 3 °C самаһы. Ҡыш һыуыҡ һәм ҡар әҙ яуа, йәй эҫе һәм ҡоро.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 4,8 6,2 23,1 31,3 35,5 40,4 41,7 41,2 36,2 25,3 19,2 6,6 41,7
Уртаса максимум, °C −6 −5,6 1,2 10,8 19,3 23,5 26,7 23,7 17,9 10,2 0,3 −5,1 8,6
Уртаса температура, °C −14 −14,5 −7 5,5 13,8 19,5 20,5 18,5 12,5 4,8 −5,3 −11,5 3,5
Уртаса минимум, °C −28,5 −30 −18,2 −1,3 8,2 14,5 15,6 14,3 7,3 −1,5 −15,6 −26,1 −1,3
Абсолют минимум, °C −46,6 −48,3 −35,7 −24,7 −8,7 −0,8 3,4 −1,3 −7,6 −24,8 −37,1 −42,3 −48,3
Яуым-төшөм нормаһы, мм 15 10 21 32 44 56 69 49 32 26 23 20 397
Сығанаҡ: Күксәтауский гидрометеоцентр

Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өала эсендә тимер юл һәм автомобиль вокзалдары урынлашҡан. Өала ситендә Күксәтау аэропорты бар.

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]